Arabuluculuk dava şartı, belirli uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulmuş olmasını zorunlu kılar. Şart yerine getirilmeden açılan dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir. Bu nedenle dosyanın en kritik belgesi çoğu zaman dilekçe değil, arabuluculuk son tutanağıdır.
Hangi uyuşmazlıklarda zorunludur?
Dava şartı arabuluculuk bugün dört ana alanda uygulanır: işçi-işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade talepleri; konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat istemli ticari davalar; tüketici uyuşmazlıkları (tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındakiler hariç); kira ilişkisinden doğan davalar ile taşınır-taşınmaz paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi talepleri. Kapsam zaman içinde genişlediği için, başvuru tarihinde yürürlükteki listeyi teyit edin.
İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi-manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri kapsam dışındadır; bu tür dosyalarda doğrudan dava açılır.
"Arabuluculuk, davanın önündeki bir engel değil; dosyanın gerçek pazarlık aralığını erken gösteren bir ölçüm aracıdır."
Dava şartı arabuluculuk ile ihtiyari arabuluculuk farkı
Dava şartı arabuluculukta başvuru zorunludur ve yapılmadan açılan dava usulden reddedilir; ihtiyari arabuluculukta ise taraflar süreci tamamen kendi iradeleriyle başlatır ve istedikleri aşamada bırakabilir. İkisi arasındaki bir diğer önemli fark ücretlendirmedir: dava şartı arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa ilk toplantıya ilişkin ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanırken, ihtiyari süreçte ücret baştan taraflara aittir.
Uygulamada bu ayrım stratejik bir imkân da sunar. Kapsam dışı bir uyuşmazlıkta bile taraflar ihtiyari arabuluculuğa başvurarak yıllar sürecek bir davayı birkaç haftada sonlandırabilir; üstelik ortaya çıkan anlaşma belgesi de aynı hukuki güce sahiptir.
Süreç nasıl işler?
- Başvuru. Karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer adliyesindeki arabuluculuk bürosuna başvurulur; büro listeden arabulucu görevlendirir.
- Davet. Arabulucu tarafları toplantıya çağırır; iletişim bilgilerinin doğru verilmesi süreci hızlandırır.
- Görüşmeler. Taraflar bizzat veya vekilleriyle katılır; görüşmeler gizlidir ve burada söylenenler davada delil olarak kullanılamaz.
- Son tutanak. Anlaşma sağlansın ya da sağlanmasın süreç son tutanakla biter.
- Dava veya icra. Anlaşmazlıkta tutanak dilekçeye eklenir; anlaşmada belge icra takibine konu edilebilir.
Katılmamanın bedeli nedir?
Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. İki taraf da katılmazsa her biri kendi giderine katlanır. Bu yaptırım, arabuluculuğu "formalite" sayan yaklaşımın en pahalı hatasıdır.
Anlaşma belgesi ve icra
| Durum | Belge | Sonuç |
|---|---|---|
| Taraflar + avukatlar + arabulucu imzalı anlaşma | Anlaşma belgesi | İlam niteliğinde belge; şerh aranmaz. |
| Avukatsız anlaşma | Anlaşma belgesi | Sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi gerekir. |
| Anlaşamama | Son tutanak | Dava dilekçesine aslı veya onaylı örneği eklenir. |
| Toplantıya katılmama | Son tutanak (katılmama şerhli) | Yargılama gideri yaptırımı doğar. |
Sık yapılan hatalar
- Son tutanağın fotokopisini eklemek; aslı ya da arabulucu onaylı örneği gerekir.
- Arabuluculuğa konu edilen talep ile davada ileri sürülen talebin örtüşmemesi.
- Yetkisiz arabuluculuk bürosuna başvurmak ve itiraz üzerine süreci yeniden başlatmak.
- Kapsam dışı bir uyuşmazlık için gereksiz başvuru yapıp zaman kaybetmek.
- Anlaşma metnini infaz edilemeyecek kadar belirsiz yazmak (miktar, vade, faiz eksikliği).
- Zamanaşımı ve hak düşürücü süre hesabında arabuluculukta geçen sürenin işlemeyeceğini gözden kaçırmak.
Görüşmeye nasıl hazırlanılır?
Arabuluculuk görüşmesine hazırlıksız gitmek, dosyanın pazarlık aralığını karşı tarafa bedava vermek demektir. Hazırlığın üç ayağı vardır: alacağın hesaplanmış bir üst ve alt sınırı, dava açılması hâlinde katlanılacak yargılama gideri ile süre tahmini ve müvekkilin kabul edebileceği asgari çözümün önceden belirlenmiş olması. Bu üçü elinizdeyse görüşme bir müzakereye dönüşür; yoksa yalnızca tutanak imzalanan bir formaliteye.
Görüşme öncesinde karşı tarafa iletilecek belge setini de hazırlayın. İşçilik alacağı dosyasında hizmet dökümü ve ücret bordroları, ticari uyuşmazlıkta cari hesap ekstresi ve faturalar, kira uyuşmazlığında sözleşme ve ödeme kayıtları çoğu zaman karşı tarafın rakamı kabul etmesini sağlayan asıl unsurdur. Belge sunmadan yapılan pazarlık, tarafların birbirinin rakamına güvenmediği bir kısır döngüye dönüşür.
Süreler ve zamanaşımına etkisi
Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesabında dikkate alınmaz. Bu kural, sürenin dolmasına az kalan dosyalarda hayati önemdedir: başvuru, süreyi fiilen durdurur. Buna karşılık arabuluculuk sürecinin bitiminden sonra dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve örneğin işe iade taleplerinde son tutanaktan itibaren işleyen kısa süreye dikkat edilmesi gerekir.
Arabuluculuk sürecinin kendi süresi de sınırlıdır. Arabulucu, görevlendirmeden itibaren süreci mevzuatta uyuşmazlık türü için öngörülen hafta sayısı içinde bitirmek zorundadır ve zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Süreler uyuşmazlık türüne göre farklılaştığından ve değiştiğinden, başvuru tarihinde yürürlükteki süreyi teyit edin.
Gizlilik ve görüşmelerde söylenenler
Arabuluculuk görüşmeleri gizlidir. Taraflar, arabulucu ve sürece katılan diğer kişiler, görüşmelerde öğrendikleri bilgi ve belgeleri açıklayamaz; bu beyanlar sonraki davada delil olarak kullanılamaz ve tanıklık yoluyla da mahkemeye taşınamaz. Gizlilik, tarafların gerçek pazarlık aralığını korkusuzca ortaya koyabilmesi için kurulmuş bir güvencedir ve pratikte arabuluculuğun en değerli tarafıdır.
Buna karşılık, arabuluculuk dışında ve bağımsız olarak elde edilebilen belgeler gizlilik kapsamında sayılmaz. Yani bir belgenin arabuluculuk görüşmesinde sunulmuş olması, o belgenin davada kullanılmasını tek başına engellemez.
Anlaşma metni nasıl yazılmalı?
Anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılabildiği için, doğrudan icraya konulabilecek netlikte yazılmalıdır. Metinde ödenecek miktar, para birimi, ödeme tarihi veya taksit takvimi, temerrüt hâlinde uygulanacak faiz, tarafların karşılıklı ibra beyanı ve anlaşmanın hangi talepleri kapsadığı açıkça yer almalıdır. "Taraflar anlaşmıştır" gibi genel ifadeler, icra aşamasında belgeyi işlevsiz hâle getirir ve yeni bir dava doğurur.
Kızılelma AI, uyuşmazlığın dava şartı arabuluculuk kapsamında olup olmadığını dosya verisinden değerlendirir ve anlaşma metni taslağı çıkarır. Çözümler sayfamıza göz atabilirsiniz.
Arabuluculuk dosyalarınızı düzene sokun
Kapsam kontrolü, süre takibi ve infaz edilebilir anlaşma metni taslağı.
Ücretsiz DeneyinSık Sorulan Sorular
Hangi davalarda arabuluculuk dava şartıdır?
İşçi-işveren arasındaki işçilik alacağı ve tazminat ile işe iade talepleri, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminata ilişkin ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları (tüketici hakem heyetinin görevi kapsamındakiler hariç) ile kira ilişkisinden doğan davalar, taşınır-taşınmaz paylaşımı ve ortaklığın giderilmesi davaları dava şartı arabuluculuğa tabidir. Kapsam zaman içinde genişlediğinden başvuru tarihindeki listeyi teyit edin.
Arabuluculuk süreci ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren işçi-işveren ve ticari uyuşmazlıklarda süreci mevzuatta öngörülen hafta sayısı içinde sonuçlandırmak zorundadır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Süreler uyuşmazlık türüne göre değiştiğinden başvuru tarihinde yürürlükteki süreyi teyit edin.
İlk toplantıya katılmamanın yaptırımı nedir?
Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf, açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Her iki taraf da katılmazsa taraflar kendi giderlerine katlanır.
Arabuluculuk anlaşma belgesi icra edilebilir mi?
Evet. Taraflar ile avukatlarının ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır ve doğrudan ilamlı icra takibine konu edilebilir. Diğer hâllerde sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.