Boşanma davası süreci adım adım.

Boşanma davası süreci, seçilen yola göre birkaç ay ile birkaç yıl arasında değişir. Anlaşmalı boşanmada protokol hazır ve şartlar tamamsa tek duruşmada karar çıkabilir; çekişmeli boşanmada ise kusur tespiti, tanık dinlenmesi ve ferilerin belirlenmesi süreci uzatır. Aşağıda her aşamayı sırasıyla ve dayandığı TMK hükümleriyle birlikte ele alıyoruz.

Anlaşmalı mı çekişmeli mi?

Anlaşmalı boşanma, tarafların boşanmanın kendisi ve tüm ferileri — nafaka, velayet, kişisel ilişki, tazminat, mal rejimi — üzerinde tam uzlaşmasını gerektirir. TMK m. 166/3 uyarınca evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi şarttır. Tek bir feride bile uzlaşma yoksa dosya çekişmeli yürür.

Çekişmeli boşanmada en yaygın sebep, TMK m. 166'daki evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır. Özel sebepler ise zina (m. 161), hayata kast ve pek kötü muamele (m. 162), suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163), terk (m. 164) ile akıl hastalığıdır (m. 165).

Yetkili ve görevli mahkeme

Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki bakımından TMK m. 168, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesini yetkili kılar. Yetki itirazı ilk itiraz niteliğinde olduğundan cevap dilekçesinde ileri sürülmezse dinlenmez.

"Boşanma dosyasında kararı belirleyen şey çoğu zaman iddia değil, iddianın hangi delille desteklendiğidir."

Süreç adım adım

1. Yol seçimi. Anlaşmalı boşanma mümkünse protokolü tüm ferileri kapsayacak biçimde yazın; boşluk bırakılan her başlık ileride yeni dava demektir.
2. Dilekçe ve deliller. Vakıaları kronolojik yazın; tanık listesi, mesaj kayıtları, banka hareketleri, tapu ve SGK kayıtlarını delil olarak gösterin.
3. Geçici tedbirler. TMK m. 169 kapsamında tedbir nafakası, velayetin geçici düzenlenmesi ve kişisel ilişki talep edilebilir.
4. Ön inceleme. Uyuşmazlık noktaları tespit edilir; ileri sürülmeyen ilk itirazlar bu aşamadan sonra dinlenmez.
5. Tahkikat. Tanıklar dinlenir, gerekirse uzman ve pedagog raporu alınır.
6. Karar ve kesinleşme. Karar tebliğ edilir, kanun yolu süresi geçince kesinleşir ve nüfusa işlenir.

Ferilerin karşılaştırması

Dosya açmadan önce kontrol listesi

• Boşanma sebebi hangi TMK maddesine dayanıyor; delili var mı?
• Anlaşmalı yol için bir yıllık evlilik süresi şartı sağlanıyor mu?
• Protokolde velayet, nafaka, tazminat ve mal rejimi başlıklarının tamamı düzenlendi mi?
• Tedbir nafakası ve geçici velayet talebi dilekçeye yazıldı mı?
• Tanıkların hangi vakıayı ispat edeceği belirtildi mi?
• Hukuka aykırı yolla elde edilmiş kayıt kullanılmıyor mu?
• Kanun yolu ve kesinleşme süreleri için başvuru tarihinde yürürlükteki süreyi teyit ettiniz mi?

Karar sonrası ne olur?

Boşanma kararı kesinleşmeden nüfusa işlenmez ve taraflar yeniden evlenemez. Kesinleşme sonrası nafaka ve tazminat alacakları ödenmezse ilamlı icra takibi yapılabilir; velayet ve kişisel ilişki düzenlemesine uyulmaması hâlinde ise icra yoluyla teslim ve şikâyet yolları gündeme gelir. Mal rejimi tasfiyesi çoğu zaman ayrı bir davada görülür.

Kusur tespiti neden belirleyici?

Boşanma davasında kusur, yalnızca boşanma kararının verilip verilmeyeceğini değil, ferilerin tamamını etkiler. Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için talep eden eşin daha ağır kusurlu olmaması gerekir; maddi ve manevi tazminatta ise kusursuz ya da daha az kusurlu olma şartı aranır. Bu nedenle dilekçede her kusur iddiasının somut bir vakıaya ve ona bağlı delile dayandırılması, davanın maddi sonucunu doğrudan belirler.

Karşı tarafın kusurunu ileri sürerken kendi müvekkilinizin davranışlarının da tartışmaya açılacağını unutmayın. Aile mahkemesi kusuru karşılaştırmalı olarak değerlendirir; tek taraflı bir anlatım, karşı delillerle çürütüldüğünde dosyanın bütününe olan güveni zedeler.

Deliller ve ispat sınırları

Boşanma dosyasında ispat yükü, kusur iddiasını ileri süren taraftadır. En sık kullanılan deliller tanık beyanı, mesajlaşma kayıtları, banka ve kredi kartı hareketleri, tapu ve araç kayıtları ile sosyal medya paylaşımlarıdır. Ancak hukuka aykırı yolla elde edilmiş kayıtlar — örneğin eşin haberi olmadan ortak yaşam alanı dışında yapılan ses ve görüntü kayıtları — delil olarak kullanılamaz ve ayrıca ceza sorumluluğu doğurabilir.

Tanık deliline ilişkin bir başka pratik nokta, tanıkların çoğunlukla yakın aile bireyleri olmasıdır. Bu tek başına tanıklığı geçersiz kılmaz; mahkeme beyanı diğer delillerle birlikte değerlendirir. Bu nedenle tanık listesini hazırlarken her tanığın hangi somut vakıayı bildiğini dilekçede göstermek, beyanın ağırlığını belirgin biçimde artırır.

Süreç ne kadar sürer?

Anlaşmalı boşanmada şartlar tamsa ve protokol eksiksizse dosya çoğunlukla tek duruşmada sonuçlanır; karar kesinleştikten sonra nüfusa işlenmesiyle süreç kapanır. Çekişmeli boşanmada ise süre, tanık sayısına, bilirkişi ve uzman raporu gereğine, mal rejimi tasfiyesinin ayrı dava olarak görülüp görülmeyeceğine ve kanun yoluna başvurulup başvurulmamasına göre değişir. Duruşma aralıklarının uzunluğu da toplam süreyi doğrudan etkiler.

Süreci kısaltmanın en etkili yolu, ilk dilekçede delil listesini eksiksiz sunmak ve talepleri kalem kalem yazmaktır. Sonradan ileri sürülen her yeni delil ve talep, ek bir duruşma ve çoğu zaman birkaç ay demektir. Kanun yolu sürelerini hesaplarken de başvuru tarihinde yürürlükteki süreyi teyit edin; bu süreler hak düşürücü niteliktedir.

Protokol yazarken dikkat edilecekler

Anlaşmalı boşanma protokolü, ileride yeni dava doğurmayacak kadar ayrıntılı olmalıdır. Velayet düzenlemesi yanında kişisel ilişkinin gün, saat ve tatil dönemleri bazında belirlenmesi; nafakanın miktarı, ödeme günü ve yıllık artış ölçütü; tazminatın ödeme takvimi ve mal rejimine ilişkin karşılıklı ibra beyanı mutlaka yer almalıdır. Boş bırakılan her başlık, birkaç yıl içinde ayrı bir dosya olarak geri döner.

Kızılelma AI'nin aile hukuku modülleri, dosyadaki belgelerden vakıa ve delil haritası çıkarıp emsal kararlarla karşılaştırır. Ayrıntı için çözümler sayfamıza bakın.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İlgili Yazılar