İşe iade davası: arabuluculuktan tazminata.

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçinin feshin geçersizliğinin tespitini istediği davadır. Görevli mahkeme iş mahkemesidir. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır; anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılır. Her iki süre de hak düşürücüdür ve kaçırılması talebi tümüyle ortadan kaldırır.

Bir bakışta

İşe iade davasını kimler açabilir?

4857 sayılı İş Kanunu m. 18, iş güvencesini dört koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlar: işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması, iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması ve işçinin maddenin son fıkrası anlamında işveren vekili sayılmaması. Koşullardan biri eksikse dava esastan reddedilir; bu nedenle dilekçe yazılmadan önce yapılacak ilk iş, dört eşiğin belgeyle doğrulanmasıdır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde altı aylık kıdem koşulu aranmaz.

Otuz işçi eşiği nasıl sayılır?

Sayım fesih tarihine göre yapılır. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa işçi sayısı bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı üzerinden hesaplanır; tek bir işyerinin kadrosuna bakılarak eşik altında kalındığı sonucuna varılamaz. Belirli süreli sözleşmeyle çalışanlar da sayıya dahildir. Alt işveren işçileri kural olarak kendi işverenlerinin işçisi sayılır, ancak asıl işveren-alt işveren ilişkisinin muvazaalı olduğu tespit edilirse bu işçiler asıl işverenin kadrosuna eklenerek eşik yeniden hesaplanır.

Altı aylık kıdem nasıl hesaplanır?

Kıdem, işçinin aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçirdiği sürelerin birleştirilmesiyle bulunur. Aralıklı çalışmalarda toplam süre esas alınır. Deneme süresi de kıdeme dahildir. Kıdemin altı ayı doldurup doldurmadığı, iş güvencesi kapsamının belirlenmesinde tek başına belirleyici olabildiğinden, SGK hizmet dökümü ile bordroların karşılaştırılması dilekçe öncesi zorunlu adımdır.

Geçerli sebep ile haklı sebep nasıl ayrılır?

İşe iade davasının konusu, feshin geçerli sebebe dayanıp dayanmadığıdır. Geçerli sebep, iş ilişkisinin sürdürülmesini işveren açısından beklenemez kılan ama derhal fesih ağırlığına ulaşmayan olgudur: yetersizlik, davranış ya da işletme gerekleri. Haklı sebep ise 4857 m. 24 ve 25'te sayılan, tarafa bildirim süresi beklemeksizin derhal fesih hakkı veren ağır olgulardır. İşveren feshi haklı sebebe dayandırmışsa mahkeme önce haklılığı, kabul edilmezse geçerlilik denetimini yapar. Bu iki kavramın karıştırılması, dilekçedeki bütün talep kurgusunu bozar.

Fesih usulünde hangi şekil şartları aranır?

4857 m. 19, iş güvencesi kapsamındaki fesihlerde iki ayrı şekil şartı öngörür. Birincisi, fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin biçimde gösterilmelidir. "Performans düşüklüğü" ya da "işletmesel karar" gibi soyut ifadeler bu ölçütü karşılamaz; hangi olgunun, hangi tarihte, hangi sonucu doğurduğu yazılmalıdır. İkincisi, işçinin davranışı veya verimi ile ilgili sebeplerle fesih yapılacaksa, önce savunmasının alınması gerekir. Savunma alınmadan yapılan fesih, sebep esasen doğru olsa bile geçersiz sayılır. Bu kural m. 25/II kapsamındaki fesihlerde uygulanmaz.

Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi feshin gösterilenden başka bir sebebe — örneğin sendikal faaliyete ya da hak arayışına — dayandığını iddia ediyorsa, bu iddiayı kendisi ispatlar. İşletme gereklerine dayanan fesihlerde ayrıca feshin son çare olduğu ilkesi denetlenir: işçinin başka bir bölümde değerlendirilip değerlendirilemeyeceği, fesihten yakın tarihte yeni işçi alınıp alınmadığı ve fazla çalışma düzeninin sürüp sürmediği sorulur.

İşe iade davası hangi sürede açılır?

Süre rejimi iki basamaklıdır. İlk basamak, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmaktır; 7036 sayılı Kanun m. 3 uyarınca bu başvuru dava şartıdır. İkinci basamak, arabuluculukta anlaşma sağlanamaması hâlinde son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmaktır. Bildirimde hiç sebep gösterilmemiş olsa dahi süre tebliğ tarihinden işlemeye başlar.

Bu sürelerin hiçbiri zamanaşımı değildir. Hak düşürücü süre olarak nitelenirler: taraflarca ileri sürülmese bile mahkemece resen gözetilir, durmaz ve kesilmez. Buna karşılık kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve kötüniyet tazminatı gibi alacaklar 4857 ek m. 3 uyarınca beş yıllık zamanaşımına tabidir. Ayrım pratikte şu sonucu doğurur: iki haftalık süreyi kaçıran işçi işe iade talebini tümüyle yitirir, ancak feshe bağlı alacaklarını hâlâ dava edebilir.

"İşe iade dosyalarının çoğu esastan değil, bir aylık arabuluculuk süresinin sessizce dolmasıyla kaybedilir."

Adım adım dava yol haritası

1. Fesih bildirimini ve tebliğ tarihini sabitleyin. Bildirimin yazılı olup olmadığı, sebebin açık ve kesin gösterilip gösterilmediği ve tebliğ tarihi belgelenir; bütün süreler bu tarihten işler.
2. İş güvencesi şartlarını doğrulayın. Otuz işçi eşiği, altı aylık kıdem, sözleşmenin belirsiz süreli olması ve işçinin işveren vekili sayılmaması denetlenir.
3. Bir ay içinde arabulucuya başvurun. 7036 m. 3 uyarınca işe iade talebiyle arabulucuya başvuru dava şartıdır; başvuru bir aylık hak düşürücü süre içinde yapılır.
4. Son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açın. Anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır ve son tutanağın aslı veya örneği dilekçeye eklenir.
5. İspat yükünü ve delil düzenini kurun. Geçerlilik ispatı işverendedir; savunma tutanağı, performans kayıtları, organizasyon şeması ve SGK bildirgeleri toplanır.
6. Kesinleşen kararda on iş günü içinde başvurun. Süresinde başvurulmazsa fesih geçerli hâle gelir ve tazminat hakkı doğmaz.

Dava kazanılırsa işçi ne alır?

4857 m. 21, geçersiz feshin sonuçlarını üç kalemde toplar. Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirken, işçinin işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminatı da aynı hükümde belirler; bu tutar işçinin en az dört, en çok sekiz aylık ücreti arasındadır. İkinci kalem, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklardır; bu alacak işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da doğar. Üçüncü olarak, işe başlatma hâlinde daha önce ödenmiş bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı bu ödemelerden mahsup edilir; peşin ödeme yapılmamışsa bu tutarlar ayrıca ödenir.

Karar kesinleşip tebliğ edildikten sonra işçi on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmak zorundadır. Başvuru yoksa işverenin feshi geçerli sayılır ve iki tazminat kalemi de istenemez. Başvuru varsa işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmalı, başlatmazsa mahkemenin belirlediği tazminat muaccel olur. Başvurunun noter kanalıyla yapılması, on iş günlük sürenin ispatını tartışmasız hâle getirir.

İş güvencesi dışında kalan işçinin hakları

Otuz işçi eşiğinin altındaki işyerlerinde çalışan, altı aylık kıdemi bulunmayan, belirli süreli sözleşmeyle çalışan veya işveren vekili konumundaki işçi işe iade davası açamaz. Bu durumda 4857 m. 17 devreye girer: fesih hakkının kötüye kullanıldığı hâllerde işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında kötüniyet tazminatı ödenir ve bu tazminat ihbar tazminatıyla birlikte istenebilir. Fesih sendikal nedene dayanıyorsa 6356 sayılı Kanun m. 25 uyarınca işçinin bir yıllık ücretinden az olmamak üzere sendikal tazminat gündeme gelir. Bu taleplerde de arabuluculuk dava şartıdır.

Pratik kontrol listesi

• Fesih bildiriminin tebliğ tarihi belgeyle sabitlendi mi?
• Otuz işçi eşiği, aynı işkolundaki tüm işyerleri üzerinden hesaplandı mı?
• Altı aylık kıdem, aralıklı çalışmalar birleştirilerek doğrulandı mı?
• Davranış veya verim kaynaklı fesihte savunma alındı mı, tutanak dosyada mı?
• Arabulucuya başvuru bir aylık süre içinde yapıldı mı?
• Dava, son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde açıldı mı?
• Son tutanağın aslı veya örneği dava dilekçesine eklendi mi?
• Kesinleşen kararda on iş günlük başvuru için takvim kuruldu mu?

Kızılelma AI'nin içtihat araması, geçerli sebep denetimi ve feshin son çare olması ilkesine ilişkin emsalleri olay örgüsüne göre tarar; dilekçe modülü süre ve dava şartı bloklarını yapılandırılmış taslağa dönüştürür, dava çalışma alanı fesih bildirimi ile savunma tutanağını tek dosyada toplar, hesaplama süiti ise boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatını aynı ekranda gösterir. Detaylar için çözümler sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İlgili Yazılar