İşyeri devri ve işçilik alacakları: kim, neyden, ne kadar sorumlu?

İşyeri devri, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 6. maddesinde düzenlenen ve iş sözleşmelerinin kendiliğinden devralana geçmesini sağlayan bir kanuni halefiyet hâlidir. Devir; ticari işletme devri, birleşme, bölünme veya alt işveren değişikliği şeklinde ortaya çıkabilir. Uygulamada en pahalı hatalar, devrin kıdemi sıfırladığı ya da devredenin tüm sorumluluktan kurtulduğu varsayımından doğar; her ikisi de yanlıştır.

İşyeri devri nedir ve ne zaman gerçekleşir?

İş Kanunu m. 6, işyerinin veya bir bölümünün hukuki bir işleme dayalı olarak başkasına devredilmesi hâlinde, devir tarihinde işyerinde mevcut olan iş sözleşmelerinin bütün hak ve borçlarıyla devralana geçeceğini düzenler. Devrin varlığı için ekonomik birliğin kimliğini koruyarak el değiştirmesi aranır; makine, müşteri portföyü, organizasyon ve işgücünün önemli bölümünün aktarılması bu değerlendirmede rol oynar. Salt hisse devri, işverenin tüzel kişiliği değişmediği için teknik anlamda işyeri devri sayılmaz — işveren aynı kalır, sorumluluk zaten kesintisizdir.

Devralan ve devreden nasıl sorumlu olur?

Devralan işveren, devir tarihinde mevcut iş sözleşmelerinden doğan bütün hak ve borçların tarafı hâline gelir ve fesih anındaki ücret üzerinden hesaplanan kıdem tazminatının tamamından sorumludur. Devreden işveren ise devirden önce doğmuş ve devir tarihinde ödenmesi gereken borçlardan, devralanla birlikte devir tarihinden itibaren 2 yıl süreyle müteselsilen sorumludur (m. 6/3). Kıdem tazminatında devredenin sorumluluğu, kendi dönemi ve devir tarihindeki ücret düzeyi ile sınırlıdır.

Devir fesih sebebi midir?

Hayır. İş Kanunu m. 6/5, işyerinin devrinin işçi veya işveren yönünden tek başına fesih için haklı sebep oluşturmayacağını açıkça belirtir. Devir gerekçesiyle yapılan fesihler geçersiz sayılır ve işe iade sonucunu doğurabilir. Ancak devirle birlikte çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılırsa, işçi m. 22 çerçevesinde değişikliği reddedebilir; şartları varsa m. 24 uyarınca haklı nedenle fesih gündeme gelir. Ayrıca devreden veya devralanın ekonomik, teknolojik veya organizasyona ilişkin sebeplerle yaptığı fesihler ile işçilerin mesleki niteliğinin gerektirdiği fesihler saklıdır.

"Devirde işçinin saati sıfırlanmaz; yalnızca kartı okutacağı kapı değişir."

Kıdemin hesaplanması ve mahsup

İş sözleşmesi devirle sona ermediğinden kıdem, işçinin devreden nezdinde işe başladığı tarihten itibaren kesintisiz hesaplanır. Devir sırasında işçiye kıdem tazminatı adı altında bir ödeme yapılmış olması kıdemi sıfırlamaz; bu ödeme, fesihte hesaplanacak tazminattan mahsup edilir. Aynı ilke, kamu ihaleleriyle sık sık el değiştiren alt işveren uygulamalarında da geçerlidir: asıl işveren aynı kaldığı sürece işçinin kıdemi bölünmez.

Devir öncesi due diligence kontrol listesi

• Devre konu işyerinde çalışan tüm işçilerin işe giriş tarihleri ve SGK hizmet dökümleri temin edildi mi?
• Devir tarihi itibarıyla birikmiş yıllık izin, fazla mesai ve ücret borçları listelendi mi?
• Devam eden işçilik davaları ve arabuluculuk dosyaları envanteri çıkarıldı mı?
• Devreden ile devralan arasında iç ilişkide rücu mekanizması sözleşmeye yazıldı mı?
• Alt işveren sözleşmelerinde muvazaa riski değerlendirildi mi (İş K. m. 2)?
• Toplu iş sözleşmesi ve sendikal yetki durumu incelendi mi?
• Devir tarihinden itibaren 2 yıllık müteselsil sorumluluk penceresi takvime işlendi mi?

Dava öncesi zorunlu arabuluculuk ve zamanaşımı

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3 uyarınca işçilik alacağı ve işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. Devir hâlinde arabuluculuk başvurusunun hem devreden hem devralan aleyhine yöneltilmesi, ileride husumet itirazıyla karşılaşmamak için önemlidir. Zamanaşımı bakımından İş Kanunu Ek m. 3, kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti alacaklarında süreyi 5 yıl olarak belirler; bu düzenleme 25 Ekim 2017 sonrası sona eren sözleşmelere uygulanır. Kıdem tazminatı tavanı ve asgari ücret rakamları her dönem değiştiğinden, hesaplamada fesih tarihinde yürürlükteki tavanı teyit edin.

Kızılelma AI'nin hesaplayıcı modülleri kıdem ve ihbar tazminatını dönemsel tavanlarla hesaplar; belge analizi ise devir sözleşmesi ve personel envanterini sorumluluk kalemlerine ayırır. Çözümler sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İlgili Yazılar