Limited şirkette pay devri: üç aşamalı geçerlilik.

Limited şirkette pay devri üç aşamada tamamlanır: yazılı ve imzaları noterce onanmış devir sözleşmesi, esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe ortaklar genel kurulunun onayı, ticaret siciline tescil ile pay defterine kayıt. Genel kurul, başvurudan itibaren üç ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır. Devralan ortak, devirden önceki döneme ait kamu alacaklarından devredenle birlikte müteselsilen sorumludur. Uyuşmazlıkta görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir.

Bir bakışta

Pay devri hangi üç aşamada tamamlanır?

TTK m. 595/1, esas sermaye payının devrini ve devir borcunu doğuran işlemleri yazılı şekle ve imzaların noterce onanmasına bağlar. Bu bir geçerlilik şartıdır: adi yazılı sözleşme, el sıkışma ya da yalnızca genel kurul kararıyla yapılan devir hüküm doğurmaz. Şekil şartı yalnızca devir sözleşmesini değil, devir vaadi niteliğindeki ön sözleşmeleri de kapsar. Aynı fıkra; ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerinin, ağırlaştırılmış rekabet yasağının, önerilmeye muhatap olma, önalım, geri alım ve alım haklarının ve sözleşme cezasının devir sözleşmesinde ayrıca gösterilmesini ister.

İkinci aşama onaydır: esas sözleşmede aksi öngörülmemişse devir, ortaklar genel kurulunun onayıyla geçerlilik kazanır (TTK m. 595/2). Üçüncü aşama ise sicil ve defter işlemleridir — devir pay defterine kaydedilir (TTK m. 594) ve müdürlerce ticaret siciline tescil ettirilir (TTK m. 598). Üç aşamadan biri eksikse dosyanın tamamı tartışmalıdır.

Genel kurul onayı ne kadar sürede verilmiş sayılır?

Genel kurul, esas sözleşmede başka türlü düzenlenmedikçe onayı sebep göstermeksizin reddedebilir (TTK m. 595/3). Buna karşılık kanun, şirketin sessiz kalarak devri süresiz askıda bırakmasına izin vermez: başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır (TTK m. 595/7). Onay başvurusunun tarihi ispatlanabilir biçimde (noter ihtarnamesi, iadeli taahhütlü mektup, KEP) belgelenmelidir; aksi hâlde zımni onayı ileri süren taraf başlangıç anını ispatlayamaz.

Esas sözleşmede ek ödeme veya yan edim yükümlülüğü varsa, devralanın ödeme gücü şüpheli görülüp istenen teminat verilmediğinde genel kurul, esas sözleşmede hüküm bulunmasa da onayı reddedebilir (TTK m. 595/6). Devrin esas sözleşmeyle yasaklanmış olması ya da onayın reddi hâlinde devretmek isteyen ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır (TTK m. 595/5).

Esas sözleşme devri yasaklayabilir mi, serbest bırakabilir mi?

Esas sözleşme devri tümüyle yasaklayabilir (TTK m. 595/4); genel kurul onayı şartını kaldırarak devri serbest bırakabilir; ya da nitelikli çoğunluk, belirli ortakların muvafakati gibi ağırlaştırıcı koşullar öngörebilir. Devrin sınırlandırılması, yasaklanması veya kolaylaştırılmasına ilişkin esas sözleşme değişiklikleri, TTK m. 621'de sayılan önemli kararlar arasındadır ve ağırlaştırılmış nisapla alınır. Devir dosyasında ilk okunacak belge güncel esas sözleşmedir.

Önalım, önerilme ve alım hakları

Önalım, önerilmeye muhatap olma, geri alım ve alım hakları ancak esas sözleşmede öngörülmüşse şirket bakımından bağlayıcıdır (TTK m. 577). Bu haklar varsa devir, ortaklara usulüne uygun öneri yapılmadan tamamlanamaz; ayrıca TTK m. 595/1 gereği devir sözleşmesinde gösterilmelidir. Aynı kayıtlar yalnızca ortaklar arasındaki şirket dışı bir sözleşmede yer alıyorsa, taraflarını bağlar ama şirkete karşı ileri sürülemez.

Adım adım pay devri yol haritası

1. Pay ve ortaklık yapısını doğrulayın. Güncel esas sözleşme, pay defteri ve sicil kayıtları incelenir; devir kısıtı, önalım ve ek ödeme kayıtları tespit edilir.
2. Devir sözleşmesini noterde imzalayın. Yazılı sözleşme düzenlenir ve imzalar noterce onanır; ek ödeme, yan edim, rekabet yasağı, önalım ve sözleşme cezası kayıtları metne yazılır (TTK m. 595/1).
3. Genel kurul onayını alın. Esas sözleşmede aksi yoksa devir genel kurul onayıyla geçerli olur; başvuru tarihi belgelenir, üç ay içinde reddedilmeyen devir onaylanmış sayılır (TTK m. 595/7).
4. Pay defterine kaydedin. Devir, ortağın kimliği ve pay sayısı ile birlikte pay defterine işlenir (TTK m. 594).
5. Ticaret siciline tescil ettirin. Müdürler payın geçişinin tescili için sicile başvurur; başvuru otuz gün içinde yapılmazsa ayrılan ortak, adının silinmesi için doğrudan sicile başvurabilir (TTK m. 598).
6. Vergi ve kamu borcu kontrolünü kapatın. Devir öncesi vergi ve SGK borcu sorgulanır, değer artış kazancı beyanı planlanır, tek ortağa düşme hâlinde bildirim ve tescil yapılır.

"Pay devrinde dosyayı bozan şey çoğu zaman sözleşmenin içeriği değil, onay başvurusunun tarihini ispatlayacak tek bir belgenin bulunmamasıdır."

Tescil kurucu mu, açıklayıcı mı?

Soru pratikte şudur: ortaklık sıfatı ne zaman kazanılır? Tescilin kurucu olduğunu savunan görüş varsa da, baskın öğreti ve yerleşik uygulama tescili açıklayıcı sayar: devir, şekil şartına uygun sözleşme ve genel kurul onayının (veya onaylanmış sayılmanın) tamamlanmasıyla taraflar arasında hüküm doğurur. Tescil ve ilan, devri üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilir kılar. Tescil başvurusu müdürlere aittir; başvuru otuz gün içinde yapılmazsa ayrılan ortak, adının silinmesi için doğrudan sicile başvurabilir (TTK m. 598). Pay defteri kaydı da kurucu değildir; ancak kaydın yapılmaması genel kurul çağrısı, oy kullanma ve kâr payı taleplerinde ciddi ispat sorunları yaratır.

Payı devralan, devir öncesi kamu borçlarından sorumlu olur mu?

Evet — ve bu, pay devrinin en pahalı sürprizidir. TTK m. 573/2 uyarınca ortaklar şirketin borçlarından sorumlu değildir; yalnızca sermaye taahhüdünden ve esas sözleşmede öngörülmüşse ek ödeme ile yan edim yükümlülüklerinden sorumludur. Bu sorumsuzluk ilkesinin en önemli istisnası kamu alacaklarıdır: 6183 sayılı Kanun m. 35, şirketten tahsil edilemeyen veya edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından ortakları sermaye payları oranında doğrudan doğruya sorumlu tutar. Aynı maddeye göre pay devredilmişse devreden ve devralan, devir öncesine ait kamu alacaklarından müteselsilen sorumludur.

Bu nedenle devir öncesinde vergi dairesi ve SGK borç durumu sorgulanmalı, incelemeye alınmış dönemler tespit edilmeli ve risk bedele ya da teminata yansıtılmalıdır.

Ortaklıktan çıkma, çıkarılma ve ayrılma akçesi

Payını devredemeyen ortak için kanun çıkma yolunu açık tutar. Esas sözleşme ortaklara çıkma hakkı tanıyabilir; ayrıca her ortak haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir (TTK m. 638). Bir ortak çıkma davası açtığında diğer ortakların aynı koşullarla çıkmaya katılma hakkı doğar (TTK m. 639). Çıkarma ise iki biçimdedir: esas sözleşmede öngörülen sebeplerle genel kurul kararına dayanan çıkarma ve şirketin talebiyle mahkeme kararına dayanan haklı sebeple çıkarma. Genel kurul kararıyla çıkarılan ortak, kararın noter aracılığıyla kendisine bildirilmesinden itibaren üç ay içinde iptal davası açmalıdır (TTK m. 640/2); bu süre hak düşürücüdür ve resen gözetilir.

Ayrılan ortak, payının gerçek değerine karşılık gelen ayrılma akçesini isteme hakkına sahiptir (TTK m. 641). Gerçek değer, taraflar anlaşamazsa şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesince belirlenir (TTK m. 597). Ayrılma akçesinin muaccel olması ise kanunun aradığı koşullara bağlıdır: şirketin kullanılabilir özkaynağının bulunması, ayrılan ortağın paylarının devredilebilmesi veya esas sermayenin kanuna uygun biçimde azaltılması (TTK m. 642). Ayrılma akçesi bir para alacağı olduğundan, bu talebe ilişkin ticari davada arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (TTK m. 5/A); buna karşılık çıkma ve çıkarılma davaları inşai nitelikte olduğundan arabuluculuk şartına tabi değildir.

Pay devrinde hangi vergi ve harçlar doğar?

Gerçek kişi ortağın limited şirket payını elden çıkarmasından doğan kazanç, ortaklık haklarının elden çıkarılması kapsamında değer artış kazancıdır (GVK mükerrer m. 80). Hisse senetlerine tanınan iki yıllık elde tutma istisnası limited şirket payına uygulanmaz; pay ne kadar süreyle elde tutulmuş olursa olsun kazanç beyana tabidir. Safi kazanç, elden çıkarma bedelinden maliyet bedeli ile katlanılan giderler ve ödenen vergiler düşülerek bulunur; maliyet bedeli, kanunun aradığı asgari üretici fiyat endeksi artışı gerçekleşmişse endekslenerek dikkate alınır. Değer artış kazancına tanınan yıllık istisna tutarı her yıl yeniden belirlendiğinden, işlem tarihinde yürürlükteki tutarı teyit edin.

İşlem maliyeti tarafında ise limited şirket pay devirlerine ilişkin kâğıtlar 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu'na ekli istisna tablosu uyarınca damga vergisinden, pay devri işlemleri de 492 sayılı Harçlar Kanunu m. 123 uyarınca harçtan müstesnadır. Bu istisna noterlik ücretini kapsamaz; noter ücreti ile sicil ve ilan giderleri ödenir. Devir bedelinin gerçek değerin belirgin biçimde altında gösterilmesi hem vergi incelemesi hem de muvazaa iddiası riski doğurur.

Tek ortaklı limited şirkete dönüşme ve bildirim

Devir sonucunda ortak sayısı bire düşerse, bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde müdürlere yazılı bildirim yapılır; müdürler de bildirimi aldıkları tarihten başlayarak yedinci günün sonuna kadar şirketin tek ortaklı olduğunu, bu ortağın adını, yerleşim yerini ve vatandaşlığını tescil ve ilan ettirir. Aksi hâlde doğacak zarardan sorumlu olurlar (TTK m. 574). Şirket, tek ortağının kendisi olacağı sonucunu doğuracak şekilde kendi esas sermaye payını iktisap edemez. Müdürlerden en az birinin yönetim ve temsil yetkisine sahip ortak olması gerektiğinden, tüm paylarını devreden ortağın müdürlük sıfatı da aynı genel kurulda gözden geçirilmelidir.

Pratik kontrol listesi

• Güncel tam metin esas sözleşme temin edilip devir kısıtları okundu mu?
• Devir sözleşmesi yazılı düzenlenip imzalar noterce onaylandı mı?
• Ek ödeme, yan edim, rekabet yasağı, önalım ve cezai şart kayıtları sözleşmeye yazıldı mı?
• Genel kurul onay başvurusunun tarihi ispatlanabilir biçimde belgelendi mi?
• Devir pay defterine işlendi ve ticaret siciline tescil ettirildi mi?
• Vergi ve SGK borç sorgusu yapılıp kamu borcu riski fiyata yansıtıldı mı?
• Ortak sayısı bire düşüyorsa yedi günlük bildirim ve tescil takvime alındı mı?

Kızılelma AI'nin içtihat araması, pay devrinin geçerliliği ve ayrılma akçesi hesabına ilişkin emsalleri olay örgüsüne göre tarar; dilekçe modülü devir sözleşmesi ve genel kurul kararı taslaklarını yapılandırır, dava çalışma alanı sicil kayıtları ile pay defterini tek dosyada toplar, hesaplama süiti ise değer artış kazancı hesabını üstlenir. Detaylar için çözümler sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İlgili Yazılar