Adli sicil kaydının silinmesi, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 9 uyarınca çoğu durumda kendiliğinden gerçekleşir: ceza infaz edildiğinde, fiil suç olmaktan çıkarıldığında veya yargılamanın yenilenmesiyle beraat kararı verildiğinde kayıt adli sicilden silinir ve arşiv kaydına alınır. Arşiv kaydı kişinin aldığı belgede görünmez, ancak m. 12'deki koşullar gerçekleşene kadar yetkili mercilere verilebilir. Memnu hakların geri verilmesi ise ayrıca mahkemeden istenir.
Bir bakışta
| Kayıt türü | Nerede tutulur? | Kim görebilir? | Nasıl kalkar? |
|---|---|---|---|
| Adli sicil kaydı (halk arasında "sabıka kaydı") | Adli sicil sistemi | Kişinin kendisi, kanunda sayılan kamu kurumları ve yargı mercileri | İnfaz, suç olmaktan çıkarılma, yargılamanın yenilenmesiyle beraat gibi nedenlerle silinip arşive aktarılır |
| Arşiv kaydı | Adli sicil sisteminin arşiv bölümü | Yalnız kanunda sayılan amaçlarla yargı mercileri ve yetkili kurumlar | m. 12'deki sürelerin dolması, ölüm veya seksen yaşın doldurulması |
| HAGB kaydı | CMK m. 231/13'teki özel sistem | Soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim, mahkeme | Denetim süresi sonunda düşme kararı |
| Memnu hak (hak yoksunluğu) | Mahkûmiyete bağlı kanuni sonuç | Atama, ruhsat, meslek kaydı gibi işlemlerde ilgili kurum | Mahkemeden memnu hakların geri verilmesi kararı (m. 13/A) |
Tablodaki dört satır uygulamada sürekli birbirine karıştırılır. Bir kişinin e-Devlet'ten aldığı adli sicil belgesinin "kayıt yoktur" çıkması, arşivde de kayıt olmadığı anlamına gelmez; arşivde kayıt olmaması da memnu hakkın kendiliğinden kalktığını göstermez. Her katmanın kendi kuralı vardır.
Sabıka kaydı ne zaman kendiliğinden silinir?
Kanun, adli sicil bilgilerinin silinmesini sınırlı sayıda nedene bağlamıştır. En sık karşılaşılanı cezanın infaz edilmiş olmasıdır. Hapis cezası çekilip bittiğinde ya da adli para cezası ödendiğinde kayıt adli sicilden çıkar ve arşiv kaydına aktarılır. Burada belirleyici tarih kararın kesinleştiği gün değil, infazın tamamlandığı gündür. Koşullu salıverilmede de ceza, denetim süresi iyi hâlle geçirildiğinde infaz edilmiş sayılır; bu yüzden tahliye tarihi ile silinme tarihi çoğu zaman örtüşmez.
Diğer nedenler daha nadirdir ama sonuçları daha güçlüdür. Mahkûmiyete konu fiilin sonradan çıkan bir kanunla suç olmaktan çıkarılması ve yargılamanın yenilenmesi sonucunda beraat kararı verilmesi bunların başında gelir. Bu iki durumda mahkûmiyetin dayanağı ortadan kalktığı için kayıt arşivde de uzun süre bekletilmez. Kişinin ölümü de silinme nedenidir.
Silinmenin sisteme yansıması bazen gecikir. İnfaz savcılığının infazı tamamladığına ilişkin bildirimi adli sicile ulaşmadıysa, ceza bitmiş olduğu hâlde belge kayıtlı görünmeye devam edebilir. Böyle bir durumda infaz dosyasının akıbeti ve müzekkerenin gönderilip gönderilmediği kontrol edilir; gerekirse Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne düzeltme talebiyle başvurulabilir. Başvurunun reddi idari işlem niteliği taşıdığından uygulamada idari yargı yolu tartışılır; hangi yolun ve hangi sürenin işlediği ret yazısının içeriğine göre ayrıca değerlendirilir.
Arşiv kaydı kimlere görünür?
Arşiv kaydı, silinen adli sicil bilgilerinin "tamamen yok olmadığı" ara aşamadır. Kişinin kendi başvurusuyla aldığı adli sicil belgesinde arşiv bilgisi yer almaz. Buna karşılık bir soruşturma veya kovuşturma yürüten savcı, hâkim veya mahkeme bu bilgilere ulaşabilir; tekerrür ve bazı kanuni sonuçların değerlendirilmesinde arşivdeki eski mahkûmiyet dikkate alınır.
Uygulamada en çok sorulan nokta kamu görevine atamadır. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamındaki araştırma, adli sicil belgesinde görünmeyen arşiv bilgisini de kapsayabilir. Hangi kadroda hangi kaydın engel oluşturduğu ise ilgili mevzuatın aradığı şarta göre değişir: bazı kanunlar belirli suçlardan mahkûmiyeti, affa uğramış olsa bile engel sayarken bazıları yalnız belirli süreyi aşan hapis cezalarını arar. Bu nedenle "kaydım silindi, artık engel yok" sonucuna varmadan önce atama mevzuatının metni okunmalıdır.
Arşiv kaydının silinme koşulları
5352 sayılı Kanun m. 12, arşiv kaydının ne zaman tamamen silineceğini ayrı ayrı düzenler. Koşullar mahkûmiyetin türüne göre farklılaşır: memnu hakların geri verilmesini gerektiren mahkûmiyetler, tekerrüre esas olabilecek mahkûmiyetler ve diğerleri aynı sürelere tabi değildir. Kişinin ölümü ve seksen yaşını doldurması ise her durumda arşiv kaydını sona erdirir. Bentlerdeki süreler kanun değişiklikleriyle yeniden düzenlenebildiği için somut hesapta güncel metnin teyidi gerekir.
Sürelerin başlangıcı da dikkat ister. Kanun çoğu hâlde süreyi infaz tarihine bağlar; memnu hakların söz konusu olduğu durumlarda ise geri verme kararının tarihi önem kazanabilir. Dosyada karar tarihi, kesinleşme tarihi, infaz tarihi ve varsa koşullu salıverilme sonrası denetim süresinin bitişi ayrı sütunlarda tutulmazsa hesap kolayca kayar. Arşiv kaydının silinip silinmediği, adli sicil belgesine bakılarak anlaşılamaz; yetkili merciden yapılacak sorgu veya kurumun cevabı esas alınır.
Erteleme, HAGB ve adli para cezası: kayıt farkları
Aynı sanığa ait üç farklı karar, sicilde birbirinden tamamen farklı izler bırakır. Kısaca ayırt etmek gerekirse:
| Karar | Sicile etkisi | Kaydın akıbeti |
|---|---|---|
| Hapis cezasının ertelenmesi (TCK m. 51) | Mahkûmiyet hükmüdür; denetim süresince adli sicilde görünür | Denetim süresi iyi hâlle geçerse ceza infaz edilmiş sayılır, kayıt arşive aktarılır |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m. 231) | Ortada açıklanmış bir hüküm yoktur; kayıt özel sisteme girer | Denetim süresi sonunda düşme kararı verilir ve kayıt silinir |
| Adli para cezası (doğrudan veya hapisten çevrilmiş) | Mahkûmiyettir; ödenene kadar adli sicilde görünür | Ödeme ile infaz tamamlanır, kayıt arşive aktarılır |
HAGB kararının sicil açısından en büyük avantajı, adli sicil belgesine hiç yansımamasıdır. Ancak bu kayıt da bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak istenebilir ve denetim süresi içinde kasıtlı yeni bir suç işlenirse geri bırakılan hüküm açıklanır. Açıklanan hüküm artık bir mahkûmiyettir ve olağan sicil kurallarına tabi olur. HAGB'nin koşulları ve itiraz yolu için HAGB ve adli para cezası yazısına bakılabilir.
Ertelemede sık yapılan yanlış, denetim süresinin bitmesini beklemeden kaydın kalkacağını varsaymaktır. Ertelenen ceza bir mahkûmiyettir; denetim süresi dolana kadar kişinin aldığı belgede görünür. TCK m. 53'teki hak yoksunlukları ise kısa süreli hapis cezası ertelenmişse uygulanmaz (m. 53/4); daha uzun bir cezanın ertelenmesinde yoksunlukların kapsamı gerekçeli karardan okunmalıdır.
Memnu hakların geri verilmesi nasıl istenir?
Memnu hak, bir mahkûmiyetin infazından sonra da süren ve çoğu zaman ceza kanunu dışındaki kanunlardan doğan hak yoksunluğudur: belirli suçlardan mahkûm olanların memur olamaması, bazı meslek ruhsatlarının verilmemesi, silah ruhsatı gibi izinlerin reddi örnek gösterilebilir. TCK m. 53'teki yoksunluklar kural olarak cezanın infazıyla kalkarken, başka kanunlardan doğan bu yasaklar kendiliğinden sona ermeyebilir.
5352 sayılı Kanun m. 13/A, bu yasakların kaldırılması için memnu hakların geri verilmesi yolunu düzenler. Kanun, cezanın infazından itibaren kural olarak üç yıl geçmesini, bu süre içinde yeni bir suç işlenmemesini ve kişinin iyi hâlli bir yaşam sürdüğüne dair mahkemede kanaat oluşmasını arar. Talep bir dilekçeyle yapılır; mahkeme dosya üzerinden veya gerekli gördüğü araştırmayı yaparak karar verir ve karara karşı CMK hükümlerine göre itiraz yoluna gidilebilir. Talebin yöneltileceği mahkeme kanunda belirlenmiştir; somut dosyada güncel metinden teyit edilmesi gerekir. Bazı kanunlar, örneğin belirli suç türlerinde, memnu hakların geri verilmesi kararına rağmen yasağın süreceğini öngörebilir; bu istisna atama veya ruhsat mevzuatında ayrıca aranmalıdır.
Talep dilekçesine genellikle kesinleşmiş karar, infaz tarihini gösteren müzekkere veya infaz savcılığı yazısı ve güncel adli sicil kaydı eklenir. Kalemde en sık takılan nokta, infazın tamamlandığı tarihin belgeyle gösterilememesidir; bu tarih süre hesabının başlangıcı olduğundan dosyada eksik bırakılmaması gerekir.
Özel sektör, yurt dışı ve meslek kuruluşları
Özel sektör işverenleri adli sicil kaydına doğrudan erişemez; kişiden belge ister. Bu belge, kişinin kendi başvurusuyla aldığı ve yalnız adli sicil kaydını gösteren belgedir. İşverenin hangi amaçla belge isteyebileceği ve belgedeki bilginin nasıl işleneceği ise kişisel verilerin korunması mevzuatıyla da sınırlanır; adli sicil bilgisi özel nitelikli kişisel veridir.
Yurt dışı başvurularında, özellikle vize ve oturum izni süreçlerinde, istenen belgenin kapsamı ilgili ülkenin talebine göre değişir; bazı başvurularda apostil şerhli belge istenir. Baro, noterlik ve benzeri meslek kuruluşlarına kayıt ise kendi kanunlarındaki engel hükümlerine tabidir. Bu hükümlerin bir kısmı belirli suçlardan mahkûmiyeti, kayıt arşive aktarılmış olsa bile engel sayabilir. Kişinin elindeki temiz belge ile kurumun yaptığı inceleme arasındaki bu fark, ret kararlarının en sık nedenidir.
Tipik bir dosyada tarih çizelgesi
Soyut bir örnek, katmanların nasıl ayrıştığını gösterir. A, iki yıl hapis cezasına mahkûm olur; karar istinaf ve temyiz aşamalarından geçerek kesinleşir. A cezaevine girer, bir süre sonra koşullu salıverilir ve denetim süresini iyi hâlle tamamlar. Bu dosyada en az beş ayrı tarih vardır: hüküm, kesinleşme, cezaevine giriş, koşullu salıverilme ve denetim süresinin bitişi. Adli sicil açısından belirleyici olan sonuncusudur; infaz o gün tamamlanmış sayılır ve kayıt arşive aktarılır.
Aynı mahkûmiyet, A'nın bir mesleğe kaydını yasaklayan özel bir kanun hükmüne de dokunuyorsa, ikinci bir saat işlemeye başlar. Memnu hakların geri verilmesi için gereken süre de infazın tamamlandığı tarihten hesaplanır; talep kabul edilirse arşiv kaydının silinmesine ilişkin süre bu kez geri verme kararına bağlanır. Mahkûmiyet tekerrüre esas olabilecek nitelikteyse, tekerrür süresi ayrıca izlenir. Böylece tek bir kararın sicildeki ömrü üç farklı başlangıç tarihine dayanabilir.
Bu çizelgeyi kurarken en çok kaybolan belge, infazın tamamlandığını gösteren yazıdır. Cezaevi tahliye belgesi bu işi görmez; denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme süresinin bittiğini gösteren infaz savcılığı kaydı gerekir. Karar örneğindeki kesinleşme şerhi ise yalnız ilk iki tarihi kanıtlar.
Uygulamada karışan dört kavram
Silinme ile af aynı şey değildir. Genel af mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırırken, özel af kural olarak cezanın infazını etkiler; mahkûmiyete bağlı bazı hukuki sonuçlar sürebilir. Affın sicile etkisi, affın türüne ve af kanununun metnine göre değerlendirilir.
İnfaz ile kesinleşme farklı tarihlerdir. Silinme sürelerinin çoğu infaza bağlıdır. Kararın Yargıtay'dan dönüp kesinleşmesi, sürenin başladığı anlamına gelmez.
Adli sicil belgesi ile arşiv sorgusu farklı sonuç verir. Kişinin e-Devlet'ten aldığı belge yalnız adli sicil kaydını gösterir. İşverene sunulan belgenin temiz olması, güvenlik soruşturmasında aynı sonucun çıkacağını garanti etmez.
Memnu hak ile TCK m. 53 yoksunlukları ayrı rejimlerdir. Birincisi çoğunlukla özel kanunlardan doğar ve mahkeme kararıyla kaldırılır; ikincisi ceza hükmünün kanuni sonucudur ve kural olarak infazla sona erer.
Emsal karar araştırmasında nereye bakılır?
Sicil uyuşmazlıklarının bir kısmı ceza mahkemelerinde, bir kısmı idari yargıda görülür. Memnu hakların geri verilmesi talebinin reddine yapılan itirazlar ceza yargısında, adli sicil düzeltme başvurusunun reddi veya güvenlik soruşturması nedeniyle atamanın yapılmaması ise idari yargıda karşımıza çıkar. Araştırma bu ayrıma göre kurulmazsa Yargıtay kararlarında aranan sorunun cevabı Danıştay kararlarında kalır. Kızılelma AI'nin emsal karar arama özelliği, Yargıtay ve Danıştay kararlarını aynı sorguyla tarayıp kaynağıyla listeler; sorgu yazımına dair ipuçları için Yargıtay karar arama yazısına göz atılabilir. Bulunan kararın somut dosyaya uygulanıp uygulanamayacağı ise avukatın değerlendirmesine kalır.
"Sicil dosyasında soru çoğu zaman 'kayıt var mı' değil, 'hangi katmanda, hangi amaçla ve kime görünür' sorusudur."
Kamu görevine giriş, meslek ruhsatı veya yurt dışı başvurusu gibi bir işlem öncesinde kaydın durumu belirsizse, karar, infaz ve sicil belgeleri bir araya getirilerek bir avukatla değerlendirilmesi, hangi yolun açık olduğunu netleştirir.
Ceza dosyasında emsali olay örgüsüyle arayın
Yargıtay ceza dairesi kararlarını tarayın, talep dilekçesi taslağını kaynaklarıyla birlikte hazırlayın.
Ücretsiz DeneyinSık Sorulan Sorular
Adli sicil kaydı silinmesi için başvuru yapmak gerekir mi?
Kural olarak hayır. Ceza infaz edildiğinde veya erteleme denetim süresi iyi hâlle geçtiğinde kayıt, 5352 sayılı Kanun uyarınca kendiliğinden adli sicilden silinip arşiv kaydına alınır. Silinme sisteme yansımamışsa Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğüne düzeltme için başvurulabilir; somut kaydın durumu bir avukatla değerlendirilebilir.
Adli sicil kaydı ile arşiv kaydı arasındaki fark nedir?
Adli sicil kaydı, infazı tamamlanmamış veya hukuki sonuçları devam eden mahkûmiyetleri gösterir ve kişinin aldığı adli sicil belgesinde yer alır. Arşiv kaydı ise silinen bilgilerin tutulduğu ikinci katmandır; kişinin kendi aldığı belgede görünmez, ancak soruşturma, kovuşturma, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gibi kanunda sayılan amaçlarla yetkili mercilere verilebilir.
HAGB kararı adli sicil kaydında görünür mü?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı adli sicile değil, CMK m. 231/13 uyarınca bunlara mahsus ayrı bir sisteme kaydedilir. Bu kayıt yalnız bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme tarafından istenebilir. Denetim süresi yükümlülüklere uyularak geçerse kovuşturmanın düşmesine karar verilir ve kayıt silinir.
Memnu hakların geri verilmesi nereye ve ne zaman istenir?
Memnu hakların geri verilmesi, 5352 sayılı Kanun m. 13/A kapsamında mahkûmiyet nedeniyle kanunlarda öngörülen hak yoksunluklarının kaldırılması için mahkemeden istenir. Kanun, cezanın infazından sonra kural olarak üç yılın yeni suç işlemeden ve iyi hâlle geçirilmesini arar. Talep dilekçeyle yapılır; yetkili mahkeme ve sürenin somut dosyada ayrıca kontrol edilmesi gerekir.
Ertelenen hapis cezası sabıka kaydında kalır mı?
Ertelenen hapis cezası denetim süresi boyunca adli sicilde görünür. TCK m. 51 uyarınca denetim süresi iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır ve kayıt adli sicilden silinerek arşiv kaydına alınır. Denetim süresinde kasıtlı suç işlenmesi veya yükümlülüklere uyulmaması hâlinde ertelenen cezanın infazı gündeme gelir.
Arşiv kaydı tamamen ne zaman silinir?
Arşiv kaydı da süresiz değildir. 5352 sayılı Kanun m. 12, arşiv kaydının silinmesini mahkûmiyetin türüne ve memnu hak bulunup bulunmadığına göre farklı koşullara bağlar; kişinin ölümü ve seksen yaşın doldurulması gibi her durumda geçerli sınırlar da öngörülmüştür. Hangi sürenin işlediği karar ve infaz tarihleri üzerinden ayrıca hesaplanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.