Cevap dilekçesi, davalının dava dilekçesindeki iddialara karşı savunmasını, ilk itirazlarını ve delillerini bildirdiği dilekçedir. HMK m. 127'ye göre süre, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; bu süre içinde başvurulursa bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir. Zorunlu içerik HMK m. 129'da sayılır. Süresinde cevap verilmezse davalı, iddiaları inkâr etmiş sayılır (HMK m. 128).
Süre ve içerik bir bakışta
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Cevap süresi (yazılı yargılama) | Dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki hafta | HMK m. 127 |
| Ek süre | Süre içinde talep, bir defaya mahsus, en fazla bir ay | HMK m. 127 |
| Basit yargılama | İki hafta; ek süre bir defaya mahsus ve iki haftayı geçmemek üzere (7251 sK sonrası metin; güncel metnin teyidi önerilir) | HMK m. 317 |
| Cevap verilmemesi | İddialar inkâr edilmiş sayılır | HMK m. 128 |
| Cevaba cevap / ikinci cevap | Tebliğden itibaren iki hafta | HMK m. 136 |
| Karşı dava | Cevap dilekçesiyle birlikte açılır | HMK m. 132-133 |
Yasal çerçeve kısa, ama uygulamada cevap dilekçesi en çok hak kaybı yaşanan dilekçelerden biridir. Sebebi çoğu zaman bilgisizlik değil, iki haftalık sürenin baskısıdır. Aşağıda kalemde ve duruşmada sık görülen hataları, her birinin hukuki sonucuyla birlikte ele alıyoruz.
Hata 1: Sürenin başlangıcını yanlış hesaplamak
Süre, dava dilekçesinin davalıya tebliğiyle başlar; dosyanın UYAP'ta görüldüğü gün ya da müvekkilin büroya geldiği gün değil. Elektronik tebligatta Tebligat Kanunu m. 7/a ve ilgili yönetmelik uyarınca tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Fiziki tebligatta ise tebliğ mazbatasındaki tarih esas alınır. Süre, tebliğ gününü izleyen günden itibaren işler; son gün resmî tatile denk gelirse ilk iş gününün bitimine uzar.
Adli tatil ayrı bir başlıktır. Adli tatile rastlayan süreler, tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzamış sayılır (HMK m. 104); ancak adli tatilde görülebilecek işler bu kuralın dışındadır. Ayrıntılı hesap örnekleri için adli tatil ve sürelerin hesabı yazısına bakılabilir.
Hata 2: Ek süreyi süre geçtikten sonra istemek
Ek süre talebi, iki haftalık asıl süre içinde yapılmalıdır. Süre geçtikten sonra verilen ek süre dilekçesi, cevap hakkını geri getirmez. Talepte cevabın neden bu süre içinde hazırlanamayacağı da gösterilir: belgelerin üçüncü kişilerden istenmesi, müvekkilin yurt dışında bulunması, dosyanın hacmi gibi. Ek süre bir defaya mahsustur ve yazılı yargılamada bir ayı geçemez; mahkeme talebin tamamını kabul etmek zorunda değildir.
Uygulamada görülen bir başka sorun, ek süre kararının tebliğini beklemektir. Mahkeme kararı tensiple ya da ara kararla verir; kararın kapsamı ve başlangıcı UYAP'tan takip edilmezse, verilen sürenin de kaçırılması mümkündür.
Hata 3: İlk itirazları sonraya bırakmak
Kesin olmayan yetki itirazı ve tahkim itirazı gibi ilk itirazlar, HMK m. 116-117 uyarınca cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; sonradan bildirilmeleri mümkün değildir. Yetki itirazında bir ayrıntı sık atlanır: İtiraz eden taraf, yetkili mahkemeyi de göstermek zorundadır (HMK m. 19). Yalnızca "mahkemeniz yetkili değildir" yazılan dilekçe, itirazı dinlenmez hâle getirebilir. Birden fazla yetkili mahkeme varsa, davalının bunlardan birini seçmesi gerekir.
Eski dilekçe örneklerinde ilk itirazlar arasında "iş bölümü itirazı" da sayılır. 7251 sayılı Kanunla yapılan değişiklikten sonra asliye hukuk ile asliye ticaret ve diğer özel mahkemeler arasındaki ilişki görev ilişkisi olarak düzenlenmiş, iş bölümü itirazı ilk itirazlar arasından çıkarılmıştır. Bu nedenle güncel metinde ilk itiraz olarak kesin olmayan yetki ve tahkim itirazı kalır; örnek alınan eski bir şablonun güncel metinle karşılaştırılması gerekir.
Görev ise kamu düzenine ilişkindir; mahkeme kendiliğinden gözetir ve yargılamanın her aşamasında ileri sürülebilir. Yine de görev itirazının cevap dilekçesinde gerekçesiyle yazılması, mahkemenin dikkatini erkenden çeker.
Hata 4: Zamanaşımı ve takas gibi def'ileri yazmamak
Zamanaşımı bir def'idir; hâkim kendiliğinden dikkate almaz. Cevap dilekçesinde açıkça ileri sürülmezse, savunmanın genişletilmesi yasağı devreye girdikten sonra karşı tarafın açık muvafakati ya da ıslah olmadan ileri sürülmesi mümkün olmaz. Takas def'i, ödeme def'i ve sözleşmenin ifa edilmediği def'i (TBK m. 97) için de aynı dikkat gerekir. "Zamanaşımı def'imiz saklıdır" gibi kalıp bir cümle yerine, hangi alacak için hangi sürenin işlediği ve sürenin ne zaman başladığı kısa da olsa açıklanmalıdır.
Hata 5: İddiaları tek tek karşılamamak
HMK m. 129, cevap dilekçesinde savunmanın dayanağı olan vakıaların açık özetini ve her vakıanın hangi delille ispat edileceğini ister. Dava dilekçesindeki iddiaları "tümüyle reddediyoruz" diye geçmek, hangi vakıanın çekişmeli olduğunu belirsiz bırakır. Ön incelemede uyuşmazlık noktaları tespit edilirken (HMK m. 140), açıkça çekişilmeyen vakıalar çekişmesiz sayılma riskini taşır.
Pratik bir yöntem, dava dilekçesindeki her paragrafı numaralandırıp cevapta aynı numarayla karşılamaktır: kabul edilen, reddedilen ve "bilgimiz dışında" olan vakıalar ayrı ayrı. Bu tablo hem hâkime hem de cevaba cevap aşamasında yazana zaman kazandırır.
Hata 6: Delilleri vakıayla eşleştirmeden listelemek
Dilekçenin sonuna "her türlü yasal delil" yazmak, delil gösterme yükümlülüğünü karşılamaz. Belgeler dilekçeye eklenir, başka yerden getirtilecek belgeler için bulunduğu yer bildirilir. Tanık gösterilecekse hangi vakıa için dinleneceği yazılır. Delil listesi ile vakıa özeti arasında bağ kurulmamışsa, ön inceleme duruşmasında verilen kesin süreler daha sonra savunmanın önüne geçebilir. Elektronik yazışmaların sunuluş biçimi de bu aşamada belirlenir.
Hata 7: Karşı davayı ayrı dava sanmak
Davalının davacıya karşı bir alacağı veya talebi varsa, karşı dava cevap dilekçesiyle birlikte açılabilir (HMK m. 132-133). Karşı dava asıl davayla bağlantılı olmalı ya da takas veya mahsup ilişkisi bulunmalıdır. Harcı ayrıca yatırılır; harcı yatırılmamış karşı dava, eksiklik giderilene kadar işlem görmez. Cevap süresi geçtikten sonra aynı talep ancak ayrı bir dava olarak açılabilir ve birleştirme talebi mahkemenin takdirine kalır.
Hata 8: Dava şartlarını ve sonuç kısmını önemsememek
Dava şartları (HMK m. 114) mahkemece kendiliğinden gözetilir; buna rağmen eksik bir dava şartının cevap dilekçesinde gerekçesiyle gösterilmesi, mahkemenin bunu ön incelemede ele almasını sağlar. Arabuluculuğun dava şartı olduğu uyuşmazlıklarda son tutanağın dosyaya eklenip eklenmediği, davacının dava ehliyeti, vekâletnamenin kapsamı, kesin hüküm ve derdestlik bu kontrolün tipik başlıklarıdır. Dava şartı eksikliğinde dava usulden reddedilir; esasa girilmeden biten bir dosya için uzun bir esas savunması yazılmış olsa bile ilk sırada usul itirazlarının yer alması mantıklıdır.
Sonuç ve istem kısmı da sık ihmal edilir. Davanın reddi talebinin yanında yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin karşı tarafa yükletilmesi, varsa kötüniyet tazminatı gibi özel talepler açıkça yazılır. Usulden ve esastan ret talepleri birlikte isteniyorsa sıralama belirtilir: önce usulden, olmazsa esastan.
İyi bir cevap dilekçesinin iskeleti
HMK m. 129 cevap dilekçesinin unsurlarını sayar: mahkemenin adı, davalının ve varsa kanuni temsilci ile vekilinin ad, soyad ve adresleri, davalının T.C. kimlik numarası, savunmanın dayanağı olan vakıaların açık özeti, her vakıanın hangi delille ispat edileceği, hukuki sebepler, açık bir sonuç cümlesi ve imza. Bu sıralama yalnızca şekil değildir; mahkemenin dosyayı okuma sırasını da belirler.
Uygulamada işleyen bir düzen şöyledir: Başlıkta esas numarası ve tarafların tam bilgisi; ardından "Usule ilişkin itirazlarımız" başlığı altında ilk itirazlar ve dava şartları; sonra "Esasa ilişkin savunmalarımız" başlığı altında numaralı karşılama ve def'iler; en sonda deliller ve sonuç. Esas kısmında olgular kronolojik anlatıldığında hâkim dava dilekçesindeki sırayla karşılaştırabilir. Uzunluk konusunda tek bir kural yoktur; ancak her paragrafın bir vakıayı ya da bir hukuki itirazı taşıması, dolgu cümlelerden arındırılmış bir metin ortaya çıkarır.
Emsal karar atfı yapılacaksa, kararın olgu benzerliğini gösteren bir iki cümle ve künyesi yeterlidir. Aynı daireye ait güncel ve kesinleşmiş kararlar, sayıca çok ama dağınık kararlardan daha etkilidir.
Savunma ne zamana kadar genişletilebilir?
Cevap dilekçesi verildikten sonra taraflar cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleriyle iddia ve savunmalarını genişletebilir veya değiştirebilir (HMK m. 141). Bu aşamalar bittikten sonra, özellikle ön inceleme duruşmasından sonra, savunmanın genişletilmesi karşı tarafın açık muvafakatine ya da ıslaha bağlıdır. Bu yüzden ilk dilekçede eksik bırakılan bir savunma, ikinci cevapta tamamlanabilir; ama ikinci cevap da süresinde verilmezse kapı büyük ölçüde kapanır.
Basit yargılama usulünde tablo farklıdır: Cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi yoktur, iddia ve savunma dava ve cevap dilekçeleriyle sınırlıdır (HMK m. 317-319). İş ve tüketici davaları ile kira ilişkisinden doğan bazı davalar gibi basit yargılamaya tabi dosyalarda cevap dilekçesinin tek şans olduğu kabul edilerek yazılması gerekir.
Cevapla birlikte düşünülen iki araç: ihbar ve ıslah
Cevap dilekçesi yazılırken davalının sorumluluğunu bir başkasına rücu edebileceği durumlar da ortaya çıkar: işi alt yükleniciye yaptırmış bir yüklenici ya da sigortalı bir zarar gibi. HMK m. 61, davayı kaybettiğinde üçüncü kişiye başvurabilecek tarafa davayı o kişiye ihbar etme imkânı tanır. İhbar tahkikat sona erinceye kadar yapılabilir; yine de ihbar talebinin cevap dilekçesinde gerekçesiyle yer alması, ihbar olunanın davayı erken öğrenmesini ve sonraki rücu ilişkisinde "davadan haberim yoktu" savunmasının zayıflamasını sağlar. İhbar olunan, ihbar eden yanında davaya katılabilir; kendisi taraf olmaz.
Islah ise çoğu zaman yanlış beklentiyle anılır. HMK m. 176-177'ye göre taraflar aynı davada yalnızca bir kez ve tahkikat sona erinceye kadar ıslah yoluna başvurabilir; ıslah eden taraf, ıslah nedeniyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan giderleri ve karşı tarafın uğrayabileceği zararı karşılamakla yükümlü tutulabilir. Cevap dilekçesinde unutulan bir savunmayı ıslahla tamamlamak mümkün olsa da tek hakkın bu yolla kullanılması, ileride daha önemli bir düzeltme ihtiyacında elde araç bırakmaz.
Taslak hazırlığında yapay zekâ
İki haftalık sürenin önemli bir kısmı dava dilekçesini çözümlemekle geçer. Dilekçe yazma yapay zeka araçları bu kısmı kısaltabilir: Dava dilekçesindeki iddiaları numaralı listeye ayırır, ekleri özetler, ileri sürülen olgulara benzer Yargıtay kararlarını tarar. Kızılelma AI bu adımlar için hem belge analizi hem de dilekçe taslağı üretir; taslaktaki her emsal karar künyesiyle birlikte gelir. Taslağın hangi itirazı, hangi def'iyi içereceği ise dosyayı bilen avukatın kararıdır. Yapay zekâ destekli taslak üretiminin sınırları için dilekçe yazımında yapay zekâ, yapı ve üslup için dilekçe örnekleri rehberi okunabilir.
"Cevap dilekçesinde yazılmayan bir def'i, çoğu zaman sonradan değil hiç ileri sürülemeyen bir def'idir."
Cevap dilekçenizin taslağı hazır olsun
Dava dilekçesini yükleyin; iddiaları ayrıştıran, ilgili emsalleri kaynağıyla gösteren bir taslakla başlayın.
Ücretsiz DeneyinSık Sorulan Sorular
Cevap dilekçesi verme süresi kaç gündür?
HMK m. 127'ye göre cevap dilekçesi verme süresi, dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır. Süre tebliği izleyen günden işlemeye başlar; adli tatile rastlarsa HMK m. 104 uyarınca tatilin bitiminden itibaren bir hafta uzamış sayılır.
Cevap dilekçesi için ek süre nasıl istenir?
Ek süre talebi iki haftalık asıl süre içinde mahkemeye yapılmalı ve cevabın bu sürede hazırlanmasının neden zor veya imkânsız olduğu gösterilmelidir. Yazılı yargılamada ek süre bir defaya mahsus ve bir ayı geçmemek üzere verilebilir; basit yargılamada iki haftayı geçemez.
Süresinde cevap dilekçesi verilmezse ne olur?
HMK m. 128'e göre davalı, dava dilekçesindeki vakıaların tümünü inkâr etmiş sayılır. Ancak süresinde ileri sürülmesi gereken ilk itirazlar ve def'iler, kural olarak sonradan ileri sürülemez; bu nedenle hak kaybı riski doğar ve durumun bir avukatla değerlendirilmesi gerekir.
Yetki itirazı cevap dilekçesinden sonra yapılabilir mi?
Kesin olmayan yetki itirazı HMK m. 116-117 uyarınca ilk itirazdır ve cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir; sonradan yapılan itiraz dikkate alınmaz. İtirazda yetkili mahkemenin de gösterilmesi gerekir. Kesin yetki ve görev ise mahkemece kendiliğinden gözetilir.
Zamanaşımı def'i sonradan ileri sürülebilir mi?
Zamanaşımı hâkimin kendiliğinden dikkate almadığı bir def'idir. Cevap dilekçesinde veya savunmanın genişletilmesine izin verilen cevaba cevap ve ikinci cevap aşamasında ileri sürülmezse, daha sonra ancak karşı tarafın açık muvafakati veya ıslah yoluyla ileri sürülebilir.
Karşı dava ne zaman açılır?
Karşı dava HMK m. 132-133 uyarınca cevap dilekçesiyle birlikte açılır ve asıl davayla bağlantılı olmalı ya da takas veya mahsup ilişkisi bulunmalıdır. Harcı ayrıca yatırılır. Süre geçtikten sonra aynı talep ancak ayrı bir davaya konu edilebilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.