Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi: şekil, şerh ve tescil davası.

Noterde düzenleme şeklinde yapılmayan vaadin akıbeti, şerhin işlevi, satış vaadine dayalı tapu iptal ve tescil davası, zamanaşımı ve harici satışta bedel iadesi — genel bir rehber.

Ahşap masada ev maketi ve anahtarlık

Kısa cevap: Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi, ileride bir taşınmazın satışını taahhüt eden bir önsözleşmedir ve TMK m. 706, TBK m. 237 ile Noterlik Kanunu m. 60 uyarınca noterde düzenleme şeklinde yapılmadıkça geçersizdir. Geçerli vaade rağmen devir yapılmazsa alıcı, asliye hukuk mahkemesinde satış vaadine dayalı tapu iptal ve tescil davası açabilir; talep kural olarak TBK m. 146'daki 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

Bir bakışta: satış vaadi sözleşmesi

KonuKuralDayanak
Hukuki niteliğiAsıl satış sözleşmesini yapma borcu doğuran önsözleşmeTBK m. 29
ŞekilNoterde düzenleme şeklinde resmî senetTMK m. 706, TBK m. 237, Noterlik K. m. 60
Tapuya şerhŞahsi hakkın sonraki malik ve hak sahiplerine karşı ileri sürülebilmesini sağlarTMK m. 1009
Dava türüSatış vaadine dayalı tapu iptal ve tescilTMK m. 716
Görevli mahkemeAsliye hukuk; tüketici işleminde tüketici mahkemesiHMK m. 2, 6502 s. K. m. 73
ZamanaşımıKural olarak 10 yılTBK m. 146
HarçNispi harç; dava tarihinde yürürlükteki tarifenin teyidi gerekir492 s. Harçlar Kanunu

Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi nedir?

Satış vaadi sözleşmesi, tarafların ileride bir taşınmazın mülkiyetini devretmek ve devralmak için asıl satış sözleşmesini yapmayı üstlendikleri bir önsözleşmedir. TBK m. 29 önsözleşmeyi genel olarak düzenler ve kanunda öngörülen istisnalar dışında önsözleşmenin, yapılacak asıl sözleşmenin şekline tabi olduğunu kabul eder. Taşınmaz satışı resmî şekle bağlı olduğundan, satış vaadi de resmî şekilde yapılmak zorundadır.

Uygulamada satış vaadi en çok üç durumda görülür: henüz tapusu oluşmamış bağımsız bölümlerin satışında (özellikle kat karşılığı inşaat projelerinde yüklenicinin yaptığı satışlarda), bedelin taksitle ödendiği ve devrin son ödemeye bağlandığı satışlarda ve kredi, intikal ya da imar gibi nedenlerle devrin hemen yapılamadığı durumlarda. Sözleşme, alıcıya henüz mülkiyet değil, mülkiyetin devrini isteme yönünde şahsi bir hak verir.

Satış vaadi noterde mi yapılmalıdır?

Evet. TMK m. 706/1 ve TBK m. 237/1 taşınmaz satışını ve buna yönelik sözleşmeleri resmî şekle bağlar. Noterlik Kanunu m. 60, taşınmaz satış vaadi sözleşmelerini düzenleme yetkisini noterlere vermiştir ve bu sözleşmenin düzenleme şeklinde yapılması gerekir. Yalnızca imzaları noterce onaylanan (onaylama şeklindeki) bir metin ya da adi yazılı bir sözleşme, satış vaadi olarak geçerli değildir.

Şekle aykırılık, geçersizlik sonucunu doğurur ve mahkemece re'sen gözetilir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre şekle aykırı sözleşmeye dayanarak tescil istenemez; ancak taraflar edimlerini karşılıklı olarak büyük ölçüde ifa etmişse ve geçersizlik iddiası dürüstlük kuralına açıkça aykırı düşüyorsa, hakkın kötüye kullanılması yasağı (TMK m. 2) istisnai olarak devreye girebilir. Bu istisna dar yorumlanır ve her olayda ayrıca değerlendirilir.

Ev biçimli anahtarlığa takılı konut anahtarlarını uzatan el

Tapuya şerh ne işe yarar?

Satış vaadi, alıcıya yalnızca satıcıya karşı ileri sürülebilen şahsi bir hak verir. Satıcı taşınmazı üçüncü bir kişiye devrederse, şerh yoksa alıcı o kişiye karşı kural olarak tescil talep edemez ve uyuşmazlık tazminata dönüşebilir. TMK m. 1009, kanunda öngörülen şahsi hakların tapu kütüğüne şerh verilebileceğini ve şerh verilen hakkın sonradan hak kazanan herkese karşı ileri sürülebileceğini düzenler.

Noterde düzenlenen satış vaadi sözleşmeleri tapu siciline şerh edilebilir. Şerhin etkisi kanunda öngörülen süreyle (2644 sayılı Tapu Kanunu m. 26 uyarınca beş yıl) sınırlıdır; bu süre içinde dava açılmaz veya devir gerçekleşmezse şerh etkisini yitirebilir. Şerhin hangi tarihte verildiği ve hâlâ etkili olup olmadığı, tapu kaydı üzerinden mutlaka kontrol edilmelidir.

Satış vaadine dayalı tapu iptal ve tescil davası nasıl işler?

Satıcı, vaat ettiği devri yapmazsa alıcı TMK m. 716 uyarınca mülkiyetin hükmen kendisine geçirilmesini isteyebilir. Bu davaya uygulamada "satış vaadi sözleşmesine dayalı tapu iptal ve tescil davası" denir. Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir; alıcı tüketici sıfatını taşıyorsa ve işlem bir tüketici işlemiyse tüketici mahkemesi görevli olabilir. Yetki bakımından taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi uygulamada belirleyicidir; yetki kuralının somut dosyada nasıl uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Davada en kritik konulardan biri alıcının kendi edimini ifa etmiş ya da ifaya hazır olmasıdır. Bedelin tamamı ödenmemişse mahkeme, bakiye bedelin depo edilmesi için süre verebilir; depo edilmeyen bedel davanın sonucunu doğrudan etkiler. Sözleşmede bedelin uyarlanması, gecikme cezası veya cayma tazminatı gibi hükümler varsa bunlar da talep sonucuna yansıtılır.

Dava süreci genel olarak hangi sırayla ilerler?

  1. Sözleşmenin şekil denetimi. Sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılıp yapılmadığı, tarafların ve taşınmazın doğru tanımlanıp tanımlanmadığı incelenir.
  2. Tapu kaydının incelenmesi. Güncel malik, takyidatlar, haciz ve ipotekler ile satış vaadi şerhinin varlığı ve süresi kontrol edilir.
  3. Edim durumunun belgelenmesi. Ödenen bedel, banka kayıtları ve ödenmemiş kısım netleştirilir; ihtarname gönderilip gönderilmediği değerlendirilir.
  4. İhtiyati tedbir. Dava sırasında taşınmazın devrini önlemek için HMK m. 389 kapsamında tedbir talebi gündeme gelir.
  5. Yargılama ve bedel deposu. Mahkeme gerektiğinde bakiye bedelin depo edilmesi için süre verir; keşif ve bilirkişi incelemesi yapılabilir.
  6. Hüküm ve tescil. Karar kesinleştiğinde tapu müdürlüğünce tescil işlemi gerçekleştirilir.

Satış vaadinde zamanaşımı ne kadardır?

Satış vaadinden doğan tescil talebi, TBK m. 146 uyarınca kural olarak 10 yıllık genel zamanaşımına tabidir. Sürenin başlangıcı, sözleşmede devir için bir vade öngörülmüşse o vadeye, öngörülmemişse alacağın muaccel olduğu ana göre belirlenir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre alıcıya taşınmazın zilyetliği devredilmişse, satıcının zamanaşımı def'i dürüstlük kuralı çerçevesinde dinlenmeyebilir. Bu ayrım somut olayın özelliklerine göre değişir.

Resmî satış, satış vaadi ve harici satış karşılaştırması

ÖlçütTapuda resmî satışNoterde satış vaadiHarici (adi) satış
Yapıldığı yerTapu müdürlüğüNoter (düzenleme şeklinde)Taraflar arasında
GeçerlilikGeçerliGeçerliKural olarak geçersiz
MülkiyetTescille geçerGeçmez; devri isteme hakkı doğarGeçmez
Tescil davasıGerek yokAçılabilir (TMK m. 716)Kural olarak açılamaz
Üçüncü kişilere etkiHerkese karşıŞerhle sonraki hak sahiplerine karşıYok
Uyuşmazlıkta tipik talepMuvazaa, ayıpTescil, tazminatBedel iadesi (sebepsiz zenginleşme)

Harici satışta ödenen bedel geri istenebilir mi?

Şekle aykırı (harici) satışta sözleşme geçersiz olduğundan taraflar, birbirlerine verdiklerini sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre (TBK m. 77 vd.) geri isteyebilir. Yargıtay'ın içtihadı birleştirme kararıyla da benimsenen yaklaşımına göre, geçersiz sözleşme nedeniyle ödenen bedelin iadesinde paranın değer kaybı denkleştirici adalet ilkesi çerçevesinde dikkate alınabilir. Hesaplamanın nasıl yapılacağı bilirkişi incelemesi gerektiren teknik bir konudur.

"Satış vaadinde hakkı koruyan çoğu zaman sözleşmenin kendisi değil, tapudaki şerhin tarihi ve edimin ne ölçüde ifa edildiğidir."

Yüklenicinin yaptığı satış vaatlerinde nelere dikkat edilir?

Kat karşılığı inşaat projelerinde yüklenici, henüz tapusu kendisine geçmemiş bağımsız bölümleri üçüncü kişilere satmayı vaat edebilir. Bu durumda alıcının hakkı, yüklenicinin arsa sahibine karşı kazandığı hakka bağlıdır. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre yüklenici, arsa sahibine karşı edimini yerine getirmiş ya da inşaat belirli bir seviyeye ulaşmışsa, yükleniciden satış vaadi yoluyla hak edinen kişi de koşulları varsa arsa sahibine karşı tescil isteyebilir. Yüklenicinin edimini yerine getirmediği durumlarda ise bu hak sınırlanabilir; bu nedenle inşaat seviyesinin ve arsa sahibi ile yüklenici arasındaki sözleşmenin akıbetinin incelenmesi gerekir.

Bu tür dosyalarda arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesinin kendisinin de resmî şekilde yapılıp yapılmadığı, yükleniciye hangi bağımsız bölümlerin bırakıldığı ve sözleşmenin feshedilip edilmediği belirleyicidir. Ayrıntılar için kat karşılığı inşaat sözleşmesi rehberimize bakılabilir.

Konut satışında tüketici mevzuatı ne getirir?

Satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket ettiği, alıcının ise konutu kişisel amaçla edindiği durumlarda işlem bir tüketici işlemi niteliği kazanabilir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, bedelin tamamının veya bir kısmının teslimden önce ödendiği ön ödemeli konut satışlarını ayrıca düzenler (m. 40 vd.). Bu düzenlemeler sözleşmenin şekli, ön bilgilendirme, cayma hakkı, teslim süresi ve sözleşmeden dönme gibi konularda tüketici lehine özel kurallar içerir. Alıcının tüketici sayılıp sayılmadığı, hem görevli mahkemeyi hem de uygulanacak hükümleri değiştirdiği için dosyanın başında belirlenmesi gereken bir konudur. Kurallar zaman içinde değişebildiğinden işlem tarihinde yürürlükteki metnin teyit edilmesi önemlidir.

Pratik kontrol listesi

  • Sözleşme noterde düzenleme şeklinde mi yapılmış?
  • Taşınmazın ada, parsel ve bağımsız bölüm bilgileri doğru ve belirli mi?
  • Tapuya şerh verilmiş mi; şerhin tarihi ve etkisi kontrol edildi mi?
  • Ödenen bedel belgelerle ispatlanabiliyor mu; bakiye bedel ne kadar?
  • Zilyetlik devredilmiş mi; zamanaşımı hesabı buna göre yapıldı mı?
  • Alıcı tüketici mi; görevli mahkeme buna göre belirlendi mi?
  • Dava sırasında devri önleyecek tedbir talebi değerlendirildi mi?

Kızılelma AI'nin emsal karar arama özelliği satış vaadi, zamanaşımı def'i ve denkleştirici adalet gibi konularda Yargıtay kararlarını olay örgüsüne göre tarar; sözleşme analizi modülü ise vaat metnindeki eksik veya riskli hükümleri işaretler. Avukatlar için yapay zekâ, dosyanın hukuki değerlendirmesini değil, araştırma ve taslak yükünü üstlenir.

Taşınmaz dosyalarında emsale hızla ulaşın

Satış vaadi ve cebri tescil emsalleri, sözleşme analizi ve dilekçe taslağı tek yerde.

Ücretsiz Deneyin

Sık Sorulan Sorular

Taşınmaz satış vaadi sözleşmesi noterde yapılmazsa geçerli olur mu?

Hayır. TMK m. 706, TBK m. 237 ve Noterlik Kanunu m. 60 uyarınca satış vaadi sözleşmesinin noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir. Adi yazılı ya da yalnız imzası onaylanmış sözleşme kural olarak geçersizdir ve buna dayanarak tescil istenemez.

Satış vaadi sözleşmesi tapuya şerh edilmezse ne olur?

Şerh yoksa alıcının hakkı yalnız satıcıya karşı ileri sürülebilir. Satıcı taşınmazı üçüncü kişiye devrederse alıcı o kişiye karşı kural olarak tescil isteyemez ve talep tazminata dönüşebilir. Şerh, hakkın sonradan hak kazananlara karşı da ileri sürülebilmesini sağlar (TMK m. 1009).

Satış vaadine dayalı tescil davası hangi mahkemede açılır?

Kural olarak asliye hukuk mahkemesinde açılır. Alıcının tüketici olduğu ve işlemin tüketici işlemi sayıldığı durumlarda tüketici mahkemesi görevli olabilir. Yetki bakımından uygulamada taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi belirleyicidir.

Satış vaadinden doğan dava zamanaşımına uğrar mı?

Tescil talebi kural olarak TBK m. 146'daki 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre taşınmazın zilyetliği alıcıya devredilmişse satıcının zamanaşımı def'i dürüstlük kuralı gereği dinlenmeyebilir. Somut olayın özellikleri belirleyicidir.

Bedelin tamamı ödenmeden tescil davası açılabilir mi?

Açılabilir; ancak alıcının kendi edimini ifa etmiş veya ifaya hazır olması gerekir. Mahkeme uygulamada bakiye bedelin depo edilmesi için süre verir. Bedelin depo edilmemesi davanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.

Harici satışta ödenen para nasıl geri alınır?

Harici satış şekle aykırı olduğundan geçersizdir ve ödenen bedel sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri istenebilir. Yargıtay uygulamasında paranın değer kaybı denkleştirici adalet ilkesi çerçevesinde dikkate alınabilir; hesaplama çoğunlukla bilirkişi incelemesi gerektirir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İlgili Yazılar