Şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçme: altı ay, bir imza, bir düşme kararı.

Şikâyete bağlı suçlarda sürenin ne zaman başladığı, vazgeçmenin hangi aşamaya kadar mümkün olduğu, sanığın kabulünün neden önemli olduğu ve uzlaştırmayla farkı — TCK m. 73 çerçevesinde genel bir bakış.

Basılı eski sayfaların üzerinde boş, çizgili bir form kâğıdı

Kısa cevap: Soruşturulması şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, TCK m. 73/1 uyarınca fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde kullanılır; bu süre geçerse soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir (CMK m. 158). Şikâyetten vazgeçme hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür ve davayı düşürür; ancak vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK m. 73/4).

Bir bakışta: şikâyet ve vazgeçme

KonuKuralDayanak
Şikâyet süresiFiil ve failin öğrenilmesinden itibaren 6 ayTCK m. 73/1
Üst sınırHer hâlde dava zamanaşımı süresi içindeTCK m. 66, m. 73
Başvuru merciiCumhuriyet başsavcılığı veya kolluk; valilik, kaymakamlık ya da mahkeme aracılığıyla da yapılabilirCMK m. 158
Vazgeçme zamanıHüküm kesinleşinceye kadarTCK m. 73/4
Sanığın kabulüKabul etmeyen sanık bakımından vazgeçme sonuç doğurmazTCK m. 73/4
İştirak hâliBir şüpheli veya sanık için vazgeçme diğerlerini de kapsarTCK m. 73/5
Ön şartŞikâyete bağlı suçların önemli bölümünde önce uzlaştırmaCMK m. 253

Şikâyete bağlı suç ne demektir?

Türk ceza hukukunda kural, suçların re'sen soruşturulmasıdır: Cumhuriyet savcısı bir suçun işlendiğini öğrendiğinde, mağdurun talebi olmasa da soruşturma başlatır. Kanun koyucu ise bazı suçlarda kamu düzeninden çok mağdurun kişisel alanının etkilendiğini kabul ederek soruşturmayı mağdurun iradesine bağlamıştır. Bu suçlarda şikâyet, bir muhakeme şartıdır; şikâyet yoksa ya da süresinde yapılmamışsa soruşturma ve kovuşturma yürütülemez.

Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, ilgili suç tipinin düzenlendiği maddeden ya da o bölümün sonundaki ortak hükümden anlaşılır. Uygulamada sık karşılaşılan örnekler arasında kasten yaralamanın basit hâli (TCK m. 86/2), hakaret (TCK m. 125, şikâyet şartı TCK m. 131'de; kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret hariç), konut dokunulmazlığının ihlalinin temel şekli (TCK m. 116/1), mala zarar vermenin temel şekli (TCK m. 151) ve güveni kötüye kullanmanın temel şekli (TCK m. 155/1) sayılabilir. Aynı suç tipinin nitelikli hâlleri çoğu zaman re'sen soruşturulur; bu nedenle "suçun adı" değil, somut olayın hangi fıkraya girdiği belirleyicidir.

Bu ayrım, şikâyetten vazgeçmenin sonucunu da doğrudan belirler. Şikâyete bağlı olmayan bir suçta mağdurun "şikâyetimi geri alıyorum" beyanı soruşturmayı durdurmaz; savcılık delillere göre işlem yapmaya devam eder. Yalnızca mağdurun vazgeçtiğini beyan etmesi, kamu davası açılmış bir re'sen suçta düşme sonucunu doğurmaz.

Altı aylık şikâyet süresi ne zaman başlar?

TCK m. 73/1'e göre süre, şikâyete yetkili kişinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren işlemeye başlar. İki unsurun birlikte bulunması gerekir: Yalnızca bir olayın yaşandığını bilmek yetmez, failin kim olduğunun da öğrenilmesi aranır. Örneğin sosyal medyada sahte bir hesaptan yapılan paylaşımda, hesabın arkasındaki kişi belirlenene kadar süre çoğu durumda başlamaz; failin kimliği öğrenildiği anda altı aylık süre işlemeye başlar.

Altı aylık süre, kendi başına sınırsız bir uzatma imkânı vermez. Fail ne kadar geç öğrenilirse öğrenilsin, şikâyetin dava zamanaşımı süresi (TCK m. 66) içinde yapılmış olması gerekir. Zamanaşımı dolduktan sonra yapılan şikâyet, süresi içinde sayılmaz. Bu iki sürenin birlikte kontrol edilmesi, şikâyet dilekçelerinde en sık atlanan noktalardandır.

Kesintisiz devam eden suçlarda (örneğin bir konutta rıza dışı kalmaya devam edilmesi) sürenin başlangıcı, fiilin sona erdiği ana göre değerlendirilebilir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadında öğrenme tarihi bir vakıa olarak ele alınır; şikâyetçinin öğrenme tarihini beyan etmesi ve dosyada bunun aksini gösteren bir delil bulunup bulunmadığının incelenmesi gerekir. Süreyi aşmış bir şikâyette soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir; kovuşturma aşamasında ise düşme kararı gündeme gelir.

Masaya dağılmış, eski basılı metin sayfaları

Şikâyet nereye ve nasıl yapılır?

CMK m. 158/1 uyarınca ihbar ve şikâyet, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan şikâyetler de ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Şikâyet yazılı olabileceği gibi sözlü de yapılabilir; sözlü şikâyet tutanağa geçirilir. Elektronik ortamda yapılan başvuruların da (örneğin e-Devlet ve UYAP Vatandaş Portal üzerindeki imkânlar) kayda alındığı tarih, sürenin hesabında önem taşır.

Şikâyet dilekçesinde olayın zamanı, yeri, failin kimliği (biliniyorsa), öğrenme tarihi ve dayanılan deliller açıkça yazılır. Şikâyetçinin hangi tarihte öğrendiğini göstermesi, ileride "şikâyet süresi geçmiştir" itirazına karşı en önemli dayanaktır. Kişisel verilerin ve tanık bilgilerinin dosyaya hangi ölçüde konulacağı da önceden değerlendirilmelidir.

Şikâyetten vazgeçme: hangi aşamaya kadar, hangi sonuçla?

TCK m. 73/4'e göre şikâyetten vazgeçme, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında, hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür. Soruşturma evresinde vazgeçme, kovuşturmaya yer olmadığı kararına; kovuşturma evresinde ise davanın düşmesi kararına yol açar. İstinaf veya temyiz incelemesi sürerken yapılan vazgeçme de hüküm kesinleşmediği için sonuç doğurabilir.

Vazgeçmenin önemli bir istisnası, sanığın kabulüdür: Vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez. Bunun mantığı, kendisini suçsuz gören sanığın beraat kararı alma hakkının korunmasıdır. Sanık vazgeçmeyi kabul etmezse yargılama devam eder ve mahkeme esas hakkında karar verir. Bu nedenle kovuşturma aşamasındaki vazgeçmelerde mahkeme, sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediğini sorar.

Suça birden fazla kişinin iştirak ettiği durumlarda TCK m. 73/5 uyarınca şüphelilerden veya sanıklardan biri hakkında şikâyetten vazgeçilmesi, diğerlerini de kapsar. Mağdurun "yalnız birinden vazgeçiyorum" beyanı bu kural nedeniyle beklenmeyen sonuç doğurabilir. Vazgeçme koşula bağlanamaz; bir kez yapılan geçerli vazgeçmeden de kural olarak dönülemez ve aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz.

Süreç genel olarak hangi sırayla ilerler?

  1. Suç niteliğinin belirlenmesi. Olayın hangi suç tipine ve hangi fıkraya girdiği; şikâyete bağlı olup olmadığı değerlendirilir.
  2. Öğrenme tarihinin tespiti. Fiil ve failin öğrenildiği gün ile dava zamanaşımı süresi birlikte hesaplanır.
  3. Şikâyetin yapılması. Başvuru Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa yazılı ya da sözlü olarak yapılır; kayıt tarihi belgelenir.
  4. Uzlaştırma aşaması. Suç CMK m. 253 kapsamındaysa dosya uzlaştırmacıya gönderilir; uzlaşma sağlanırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
  5. Soruşturma veya kovuşturma. Uzlaşma olmazsa soruşturma sürer; iddianame kabul edilirse kovuşturma evresine geçilir.
  6. Vazgeçme ve sanığın beyanı. Vazgeçme hâlinde sanığın kabulü sorulur; kabul edilirse düşme kararı verilir.

Şikâyetten vazgeçme ile uzlaşma arasındaki fark nedir?

İki kurum da davanın mağdurun iradesiyle sona ermesini sağlar, ancak yapıları farklıdır. Vazgeçme tek taraflı bir beyandır ve karşılık beklemez; uzlaşma ise uzlaştırmacı aracılığıyla yürütülen ve çoğu zaman bir edim (özür, zararın giderilmesi, ödeme) içeren iki taraflı bir anlaşmadır. Uzlaşmada edim yerine getirilmezse dosyanın yeniden ele alınması mümkündür; vazgeçmede böyle bir askı hâli yoktur.

ÖlçütŞikâyetten vazgeçmeUzlaşma
NiteliğiTek taraflı irade beyanıTaraflar arasında anlaşma
DayanakTCK m. 73CMK m. 253, m. 254
KapsamYalnız şikâyete bağlı suçlarKanunda sayılan suçlar (bir kısmı re'sen soruşturulur)
Sanığın rızasıKabul etmeyen sanığı etkilemezHer iki tarafın kabulü gerekir
EdimYokEdim kararlaştırılabilir; ifa edilmezse sonuç değişir
SonuçKovuşturmaya yer olmadığı / düşmeKovuşturmaya yer olmadığı / düşme

Uzlaştırma kapsamındaki suçların listesi ve istisnaları kanun değişiklikleriyle sık sık güncellendiğinden, somut tarihte yürürlükteki CMK m. 253 metninin teyit edilmesi gerekir. Konunun ayrıntıları için uzlaştırma ve ön ödeme rehberimize bakılabilir.

"Şikâyete bağlı suçlarda dosyanın kaderini çoğu zaman delil değil, bir tarih belirler: failin öğrenildiği gün."

Sık yapılan hatalar nelerdir?

Uygulamada şikâyet hakkını kaybettiren hataların büyük bölümü sürelere ilişkindir. Olayın tarihi ile öğrenme tarihinin karıştırılması, altı aylık sürenin dava zamanaşımıyla birlikte değerlendirilmemesi ve nitelikli hâl–temel hâl ayrımının yapılmaması bunların başında gelir. Vazgeçme tarafında ise iştirak hâlinde tüm faillerin etkileneceğinin bilinmemesi ve vazgeçmenin karşılık beklentisiyle yapılması sorun yaratır; vazgeçme koşula bağlanamadığı için beklenen edim gerçekleşmese bile geri alınamaz.

Şikâyet hakkı kime aittir?

Şikâyet hakkı kural olarak suçtan doğrudan zarar gören mağdura aittir. Mağdurun reşit olmaması veya kısıtlı olması hâlinde şikâyet hakkını kanuni temsilcisi kullanabilir; mağdurun ayırt etme gücüne sahip olduğu durumlarda kendi iradesinin de dikkate alınıp alınmayacağı ayrıca değerlendirilir. Tüzel kişilere karşı işlenen şikâyete bağlı suçlarda şikâyet, tüzel kişiyi temsile yetkili organ veya kişiler aracılığıyla yapılır. Vekil aracılığıyla yapılan şikâyet ve özellikle şikâyetten vazgeçme beyanlarında, vekâletnamede bu konuda özel yetki bulunup bulunmadığı uygulamada sıkça tartışılır; vazgeçme ağır sonuç doğurduğu için yetkinin açıkça yer alması beklenir.

Suçtan zarar gören ile mağdurun farklı kişiler olabileceği de unutulmamalıdır. Örneğin bir şirket aracına zarar verilmesinde mağdur araç sahibidir; aracı kullanan çalışanın şikâyet hakkı bulunmayabilir. Kimin şikâyete yetkili olduğu, sürenin kim bakımından işlemeye başladığını da belirler: Altı aylık süre, yetkili kişinin öğrenmesine göre hesaplanır.

Uygulamada bir diğer önemli nokta, şikâyetin belirli bir fiile yönelik olmasıdır. Aynı kişinin farklı tarihlerde işlediği birden fazla fiil varsa, her fiil için öğrenme tarihi ve süre ayrı ayrı değerlendirilir. Şikâyet dilekçesinde fiillerin tarih sırasıyla ayrı ayrı anlatılması, savcılığın ve mahkemenin her fiil bakımından sürenin korunup korunmadığını denetlemesini kolaylaştırır.

Pratik kontrol listesi

  • Suç, kanunda şikâyete bağlı olarak düzenlenmiş mi; somut olay nitelikli hâle giriyor mu?
  • Fiil ve failin öğrenildiği tarih belgelenebiliyor mu?
  • Altı aylık süre ve dava zamanaşımı süresi birlikte hesaplandı mı?
  • Şikâyetin kayda alındığı tarih ve merci dosyada görülüyor mu?
  • Suç uzlaştırma kapsamında mı; uzlaştırma süreci tamamlandı mı?
  • Vazgeçme düşünülüyorsa iştirak hâlinde diğer faillerin etkileneceği değerlendirildi mi?
  • Kovuşturma evresinde sanığın vazgeçmeyi kabul edip etmeyeceği öngörüldü mü?

Kızılelma AI'nin emsal karar arama özelliği, şikâyet süresinin başlangıcı ve vazgeçmenin iştirak hâlindeki etkisi gibi konularda Yargıtay kararlarını olay örgüsüne göre tarar; dosya çalışma alanı ise öğrenme tarihi ve zamanaşımı gibi kritik süreleri tek ekranda izlemeyi kolaylaştırır. Hukuk yapay zekâsı bir avukatın değerlendirmesinin yerini tutmaz; araştırma ve taslak hazırlama yükünü hafifletir.

Ceza dosyalarında süreleri kaçırmayın

Emsal karar arama ve sürelerin dosya bazında izlenmesi tek çalışma alanında.

Ücretsiz Deneyin

Sık Sorulan Sorular

Şikâyet süresi ne zaman başlar?

TCK m. 73/1 uyarınca altı aylık şikâyet süresi, şikâyete yetkili kişinin fiili ve faili öğrendiği günden itibaren başlar. Yalnız olayın öğrenilmesi yetmez, failin kim olduğunun da bilinmesi gerekir. Şikâyet her hâlde dava zamanaşımı süresi içinde yapılmalıdır.

Altı aylık süre geçtikten sonra şikâyet edilirse ne olur?

Şikâyete bağlı suçlarda süre geçtikten sonra yapılan şikâyet üzerine soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde ise düşme kararı verilmesi gündeme gelir. Suç şikâyete bağlı değilse süre sınırı bu şekilde uygulanmaz.

Şikâyetten hangi aşamaya kadar vazgeçilebilir?

TCK m. 73/4'e göre şikâyetten vazgeçme hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür. İstinaf veya temyiz incelemesi devam ederken yapılan vazgeçme de, hüküm henüz kesinleşmediği için sonuç doğurabilir.

Sanık şikâyetten vazgeçmeyi kabul etmezse ne olur?

Vazgeçme, kabul etmeyen sanığı etkilemez. Bu durumda yargılama devam eder ve mahkeme esas hakkında karar verir. Kural, kendisini suçsuz gören sanığın beraat kararı alma imkânını korumak için öngörülmüştür.

Birden fazla failden yalnız biri için şikâyetten vazgeçilebilir mi?

TCK m. 73/5 uyarınca suça iştirak eden şüpheli veya sanıklardan biri hakkında şikâyetten vazgeçilmesi diğerlerini de kapsar. Bu nedenle tek bir fail için yapılan vazgeçme beyanı, kural olarak tüm failler bakımından sonuç doğurur.

Şikâyetten vazgeçtikten sonra yeniden şikâyet edilebilir mi?

Geçerli olarak yapılmış bir vazgeçmeden kural olarak dönülemez ve aynı fiil için yeniden şikâyette bulunulamaz. Vazgeçme koşula da bağlanamaz; bu nedenle vazgeçmenin sonuçlarının önceden bir avukatla değerlendirilmesi önemlidir.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.

İlgili Yazılar