Devamsızlık nedeniyle fesih, İş Kanunu m. 25/II-g'ye dayanan bildirimsiz (haklı) fesihtir: işçi izinsiz ve haklı bir sebebi olmadan ardı ardına iki iş günü, bir ayda iki kez tatil sonrası iş günü ya da bir ayda üç iş günü işe gelmezse işveren sözleşmeyi derhâl feshedebilir. Fesih, devamsızlığın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır (m. 26). Uyuşmazlıkta iş mahkemesi görevlidir.
Tipik bir dosya nasıl başlar?
İşveren A'nın üretim bölümünde çalışan işçi B, perşembe ve cuma günü işe gelmez. Telefonla ulaşılamaz. Pazartesi günü vardiya amiri iki ayrı tutanak düzenletir, insan kaynakları B'ye "mazeretinizi bildirin" yazısı gönderir. Cevap gelmez; on gün sonra fesih bildirimi yapılır ve SGK'ya ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık koduyla çıkış verilir. B ise arabulucuya başvurur ve iki iddia ileri sürer: birincisi, o günlerde hastaneye gittiğini ve raporunu sonradan getirdiğini; ikincisi, iki aylık ücretinin ödenmediğini.
Bu kısa senaryo, devamsızlık dosyalarının neredeyse bütün kırılma noktalarını taşır. Fesih bildirimi altı iş günlük süre içinde mi yapıldı? Tutanaklar devamsızlık günlerinde mi düzenlendi? İşçinin rapor iddiası makul sürede bildirilmiş bir mazeret mi? Ücretin ödenmemesi işçiye çalışmama hakkı veriyor muydu? Aşağıdaki bölümler bu soruları sırayla ele alıyor.
Kanundaki üç devamsızlık hâli
m. 25/II-g üç ayrı kalıp sayar ve her biri ayrı bir sayım yöntemi gerektirir. Sık yapılan hata, bunları tek bir "üç gün" kuralına indirgemektir.
| Hâl | Sayım nasıl yapılır? | Uygulamada dikkat edilen nokta |
|---|---|---|
| Ardı ardına iki iş günü | Birbirini izleyen iki iş günü; arada hafta tatili varsa iş günleri ayrıca değerlendirilir | Cuma ve pazartesi devamsızlığının "ardı ardına" sayılıp sayılmadığı, işyerinin çalışma düzenine göre tartışılır |
| Bir ay içinde iki kez tatil sonrası iş günü | Hafta tatili, bayram veya genel tatili izleyen iş günü; aynı ay içinde iki defa | "Ay" dönemi takvim ayı mı, olaydan geriye otuz gün mü; bu nokta dilekçede açıkça gösterilmeli |
| Bir ayda üç iş günü | Ardışık olması gerekmez; ay içinde toplam üç iş günü | Yarım gün gelmeme, geç gelme ve erken çıkma kural olarak bu sayıma girmez |
Kanun "iş günü" der. Çalışılmayan cumartesi, hafta tatili veya yıllık izin içindeki bir gün devamsızlık sayılmaz. Vardiyalı ve esnek çalışma düzenlerinde işçinin o gün gerçekten çalışma yükümlülüğü bulunup bulunmadığı vardiya çizelgesiyle gösterilmelidir; çizelgesi dosyaya konmamış iddia, bilirkişi incelemesinde zayıf kalır.
Bir ayrıntı daha: işçinin işyerine gelip çalışmaktan kaçınması ile hiç gelmemesi aynı şey değildir. İşyerinde bulunup verilen görevi yapmayan işçi için kanun ayrı bir bent öngörür (m. 25/II-h, görevlerini hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar). Hangi bende dayanıldığı fesih bildiriminde doğru seçilmezse, sonradan gerekçe değiştirmek ispat güçlüğü doğurur.
Altı iş günlük süre ne zaman başlar?
m. 26'daki iki süre birlikte işler: işverenin öğrenmesinden itibaren altı iş günü ve fiilden itibaren bir yıl. Burada başlangıç olgusu öğrenmedir; bir bildirimin tebliği değildir. Devamsızlıkta işveren olguyu çoğu zaman ilk gün öğrenir; ancak kanuni sayının tamamlanması ikinci veya üçüncü güne kadar beklenir. Yerleşik Yargıtay içtihadında süre, kesintisiz devam eden devamsızlıkta genellikle son devamsızlık gününden itibaren işletilmektedir.
Tüzel kişi işverenlerde "öğrenme" kimin öğrenmesidir sorusu ayrıca önem taşır. Fesih yetkisi olan organın veya yetkili kılınan yöneticinin öğrendiği tarih esas alınır; disiplin kurulunun toplanmasını bekleyen işverenlerde kurulun karar tarihi değil, yetkili merciin olayı öğrendiği tarih tartışılır. Kurul süreci uzun sürerse altı iş günü kolayca geçer ve haklı fesih iddiası düşer.
Süre hesabında cumartesi işyerinde çalışılan bir gün ise iş günü sayılır; hafta tatili ve resmî tatil sayılmaz. Bu nedenle aynı takvim üzerinde iki farklı işyeri için farklı son gün çıkabilir.
Tutanak, puantaj ve ihtar: delil nasıl kurulur?
Devamsızlığı ispat yükü işverendedir. Mahkemelerin en sık sorguladığı belge devamsızlık tutanağıdır. Tutanağın devamsızlık gününde, mesai saati içinde düzenlenmesi, düzenleyenlerin olayı bizzat gören kişiler olması ve tanık olarak dinlenebilmesi beklenir. Aynı kalemle, aynı gün topluca imzalanmış ve geriye dönük tarih taşıyan tutanaklar uygulamada sıkça şüpheyle karşılanır; tutanak tanıkları duruşmada içeriği doğrulamazsa belge tek başına yeterli görülmeyebilir.
Tutanağı destekleyen kayıtlar dosyayı güçlendirir: kartlı giriş sistemi dökümü, vardiya listesi, puantaj cetveli ve ücret bordrosunda o günlerin nasıl gösterildiği. Burada çelişki sık görülür. Bordroda tam gün ücret ödenmiş, puantajda "çalıştı" işaretlenmiş bir gün için devamsızlık iddia etmek, işverenin kendi belgesiyle çelişmesi anlamına gelir.
İşçiye mazeretini sormak kanunda haklı fesih için açıkça şart değildir. Yine de pek çok işveren noter ihtarı veya e-posta ile "işe dönün ya da mazeretinizi bildirin" yazısı gönderir. Bu yazının iki faydası vardır: işçinin sonradan ileri sürdüğü mazeretin neden zamanında bildirilmediği sorusunu doğurur ve işverenin feshe acele etmediğini gösterir. Ancak yazının cevap süresi beklenirken altı iş günlük sürenin işlemeye devam ettiği gözden kaçırılmamalıdır. İhtarın içeriğine ilişkin genel ilkeler için ihtarname rehberine bakılabilir.
Hangi mazeretler devamsızlığı haklı kılar?
Kanunun aradığı unsur, işe gelmemenin "haklı bir sebebe dayanmaması"dır. Mazeretin varlığını işçi ispat eder. Uygulamada en sık karşılaşılan mazeretler şunlardır:
- Hastalık ve istirahat raporu. Rapor, devamsızlık günlerini kapsamalı ve işverene makul sürede bildirilmelidir. Raporun fesihten sonra ortaya çıkması tek başına mazereti ortadan kaldırmaz; ancak işçinin bildirim imkânı varken susması değerlendirmeye girer.
- Ücretin ödenmemesi. m. 34'e göre ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu durumda işe gelmemek devamsızlık sayılmaz; işçinin ayrıca m. 24/II-e uyarınca haklı fesih hakkı da doğabilir.
- Mücbir sebep ve zorlayıcı olaylar. Yolların kapanması, doğal afet, tutukluluk gibi hâllerde işçinin iradesi dışındaki engel tartışılır; tutukluluk ayrıca m. 25/IV kapsamında değerlendirilir.
- İzin talebinin işverence fiilen kabul edilmesi. Yazılı izin olmasa da amirin sözlü onayı tanıkla ispatlanabilir; mesajlaşma kayıtları burada belirleyici olabilir.
Senaryodaki B'nin iki iddiası bu çerçevede ayrı ayrı incelenir. Ücret alacağı gerçekten yirmi günü aşmışsa, rapor tartışmasına bile girmeden devamsızlık feshinin haklılığı sarsılır.
Feshin sonuçları: kıdem, ihbar ve yıllık izin
m. 25/II'ye dayanan fesih bildirimsizdir; bu nedenle ihbar tazminatı doğmaz. 1475 sayılı Kanun m. 14 de bu bentteki hâlleri kıdem tazminatının dışında tutar. Kullanılmamış yıllık izin ücreti ise fesih sebebine bakılmaksızın ödenir (İş K. m. 59). Dosyada en çok karıştırılan nokta budur: işveren haklı fesihte "hiçbir alacak doğmaz" varsayımıyla izin ücretini ödemez ve dava bu kalemden kaybedilir.
Fesih haklı bulunmazsa tablo tersine döner. İşçi kıdem ve ihbar tazminatını talep edebilir; iş güvencesi kapsamındaysa işe iade yolu da açılır. Haklı nedenin ispatlanamadığı hâlde feshin geçerli nedene dayandığının kabul edilip edilemeyeceği, yerleşik içtihatta savunma alınması ve bildirim sürelerine uyulması gibi geçerli fesih usulleriyle birlikte değerlendirilir. Tazminat kalemlerinin hesap mantığı için kıdem ve ihbar tazminatı yazısına göz atılabilir.
İşçi tarafından açılacak dava ve arabuluculuk
Devamsızlık feshine itiraz eden işçinin önünde iki yol vardır ve çoğu zaman birlikte yürütülür. İş güvencesi kapsamındaki işçi (otuz ve üzeri işçi çalışan işyeri, en az altı aylık kıdem, belirsiz süreli sözleşme) fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurur; anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılabilir. Bu bir aylık süre tebliğden başlar; işçinin feshi başka yoldan öğrendiği tarih kural olarak esas alınmaz.
Kıdem, ihbar ve izin ücreti gibi alacaklar için de 7036 sayılı Kanun m. 3 uyarınca arabuluculuk dava şartıdır. Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücretinde zamanaşımı beş yıldır (İş K. ek m. 3). Dava şartı arabuluculuk başvurusunda talepler eksik bırakılırsa, sonradan açılan davada tutanağa girmeyen kalem için dava şartı tartışması çıkabilir.
"Devamsızlık dosyasında işveren çoğu zaman gün sayısını değil, takvimi kaybeder: altı iş günü, disiplin kurulunun gündemini beklemez."
Sık karıştırılan kavramlar
Devamsızlık ve işi bırakma. İşçinin uzun süre gelmemesi bazen işverence "işçi işi bıraktı, istifa etti" diye yorumlanır. İstifa, açık veya örtülü bir irade beyanı gerektirir; salt gelmeme istifa sayılmaz. Bu nedenle işveren, istifa varsayımıyla bekleyip fesih bildirimi yapmazsa m. 26 süresini kaçırabilir.
Geç gelme ve devamsızlık. Sürekli geç gelme, gün bazında devamsızlık değildir. Bu davranış geçerli nedenle fesih kapsamında, uyarı ve savunma süreciyle değerlendirilir.
Rapor ve izin. İstirahat raporu bir izin türü değildir; işçinin çalışamayacağını belgeler. Rapor süresi m. 25/I-b'deki bildirim süresine altı haftanın eklenmesiyle bulunan süreyi aşarsa işverenin sağlık nedeniyle fesih imkânı ayrıca gündeme gelir.
Fesih bildirimi nasıl yazılır, neler eksik kalır?
Haklı fesihte kanun yazılı şekil şartı aramaz; ancak İş Kanunu m. 109 bildirimlerin yazılı yapılmasını ve imza karşılığında verilmesini öngörür ve uyuşmazlıkta ispat yükü işverendedir. Bu nedenle fesih bildirimi pratikte her dosyanın ilk delilidir. Bildirimde devamsızlık günlerinin tek tek tarihleriyle yazılması, dayanılan bendin (m. 25/II-g) açıkça gösterilmesi ve feshin hangi tarihte hüküm doğurduğunun belirtilmesi beklenir. "Devamsızlık yaptığınızdan" gibi tarihsiz bir ifade, hem altı iş günlük sürenin hesabını hem de mahkemenin olgu denetimini zorlaştırır.
Bildirimin işçiye ulaşması da ayrı bir sorundur. İşe gelmeyen işçiye imza karşılığı teslim mümkün olmadığından bildirim çoğu zaman noter aracılığıyla veya iadeli taahhütlü postayla adresine gönderilir. Burada ince bir ayrıntı vardır: altı iş günlük süre fesih iradesinin açıklanmasıyla ilgilidir; feshin süresinde yapılıp yapılmadığı tartışmasında bildirimin gönderildiği tarih ile işçiye ulaştığı tarih ayrı ayrı değerlendirilir. İşe iade davası için işçi lehine işleyen bir aylık süre ise bildirimin tebliğinden başlar.
Fesih gerekçesinin sonradan değiştirilememesi kuralı da hatırda tutulmalıdır. Bildirimde yalnız devamsızlığa dayanan işveren, davada ilk kez performans düşüklüğü veya başka bir disiplin olayı ileri sürerse, mahkeme bu yeni gerekçeyi kural olarak dikkate almaz. Çıkış bildirgesinde kullanılan kodun bildirimdeki gerekçeyle uyumlu olması da aynı nedenle önemlidir; iki belge arasındaki çelişki karşı tarafın elinde güçlü bir argümana dönüşür.
Son olarak, devamsızlıktan önce işçiye yöneltilen uyarılar ve önceki dönemlere ait tutanaklar dosyaya eklenebilir; ancak bunlar yeni devamsızlık sayımına girmez. Kanun, sayımı belirli bir zaman dilimiyle sınırlar ve geçmiş olaylar ancak işçinin genel davranışını göstermek için değer taşır.
Emsal karar araştırması nereye odaklanmalı?
Devamsızlık içtihadı geniştir ve kararlar ayrıntıda ayrışır: tutanak tanığının dinlenmemesi, raporun sonradan sunulması, ücret alacağının yirmi günü geçip geçmediği, disiplin kurulu süreci. Genel bir "devamsızlık" sorgusu yüzlerce karar döndürür; asıl ihtiyaç, olay örgüsü benzer olanları ayıklamaktır. Kızılelma AI'nin emsal karar arama özelliği Yargıtay ve bölge adliye mahkemesi kararlarını bu tür olgulara göre tarar ve gerekçe pasajını kaynağıyla gösterir; belge analizi de tutanak, bordro ve fesih bildirimindeki tarihlerin derlenmesine yardım eder. Bu bir avukatın değerlendirmesinin yerini tutmaz, araştırmayı kısaltır. Daire ve tarih filtreleriyle etkili tarama için Yargıtay karar arama yazısı da kullanılabilir.
İş hukuku dosyalarında emsale hızlı ulaşın
Devamsızlık, mazeret ve hak düşürücü süre içtihatlarını olay örgüsüne göre tarayın; dilekçe taslağınızı yapılandırın.
Ücretsiz DeneyinSık Sorulan Sorular
Kaç gün işe gelmeyen işçinin sözleşmesi feshedilebilir?
İş Kanunu m. 25/II-g'ye göre işçinin izinsiz veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki iş günü, bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç iş günü işine devam etmemesi, işverene bildirimsiz fesih hakkı verir. Günlerin iş günü olması ve mazeretin bulunmaması gerekir.
Devamsızlık nedeniyle fesih için süre var mı?
Vardır. İş Kanunu m. 26'ya göre işveren, devamsızlığı öğrendiği günden itibaren altı iş günü ve her hâlde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde fesih hakkını kullanmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür; geçirilirse fesih haklı nedene dayandırılamaz.
Devamsızlıkta işçinin savunmasının alınması zorunlu mu?
İş Kanunu m. 19, savunma alınmasını geçerli nedenle fesih için öngörür ve m. 25/II'deki haklı fesih hakkını saklı tutar. Bununla birlikte iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri yönetmeliği savunma şartı getirmişse buna uyulması gerekir; uygulamada mazeretin sorulması ispat açısından da önem taşır.
Devamsızlık nedeniyle çıkarılan işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
1475 sayılı Kanun m. 14, m. 25/II kapsamındaki haklı fesihlerde kıdem tazminatını öngörmez; bildirimsiz fesih olduğu için ihbar tazminatı da doğmaz. Ancak devamsızlık ispatlanamaz veya işçinin haklı mazereti anlaşılırsa fesih haksız sayılabilir. Kullanılmamış yıllık izin ücreti ise fesih nedeninden bağımsız olarak ödenir.
Devamsızlığı kim ispat eder?
Devamsızlık olgusunu ve feshin süresinde yapıldığını işveren ispat eder; tutanaklar, puantaj ve giriş-çıkış kayıtları bu nedenle önemlidir. İşçi, işe gelmemesinin haklı bir mazerete dayandığını ileri sürüyorsa bu mazereti kendisi ispatlamalıdır.
Devamsızlık feshine karşı işe iade davası açılabilir mi?
İş güvencesi kapsamındaki işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurabilir; anlaşma sağlanamazsa son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılabilir. Somut dosyada şartların bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.